Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej

2014-12-05 1007
Art. czytany: 2784 razy


Strategia
Bezpieczeństwa Narodowego
Rzeczypospolitej Polskiej
Warszawa 2014
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Bronisław Komorowski
5 listopada 2014 r., na wniosek Prezesa Rady Ministrów,
zatwierdził Strategię Bezpieczeństwa Narodowego
Rzeczypospolitej Polskiej.
Dokument ten zastępuje Strategię Bezpieczeństwa Narodowego
Rzeczypospolitej Polskiej wydaną w 2007 r.
5
Spis treści
WSTĘP 7
Rozdział I
Polska jako podmiot bezpieczeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1.1. Polska w E uropie i świecie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1.2. Interesy narodowe i cele strategiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
1.3. Strategiczny potencjał bezpieczeństwa narodowego 13
Rozdział II
Środowisko bezpieczeństwa Polski 17
2.1. Wymiar globalny 17
2.2. Wymiar regionalny . 20
2.3. Wymiar krajowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
Rozdział III
KO NCEPCJA DZIA ŁAŃ STRATE GICZ NYCH.
STRATE GIA OPERAC YJNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
3.1. Działania obronne 29
3.2. Działania ochronne 33
3.3. Działania społeczne w sferze bezpieczeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
3.4. Działania gospodarcze w sferze bezpieczeństwa 40
Rozdział IV
KO NCEPCJA PRZ YGOTO WAŃ STRATE GICZ NYCH.
STRATE GIA PREPARAC YJNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
4.1. Podsystem kierowania bezpieczeństwem narodowym . 43
4.2. Podsystem obronny . 45
4.3. Podsystemy ochronne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
4.4. Podsystemy społeczne 52
4.5. Podsystemy gospodarcze 54
ZAKOŃCZE NIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
7
WSTĘP
1. Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej jest dokumentem
dotyczącym bezpieczeństwa państwa, opracowywanym i zatwierdzanym
zgodnie z art. 6 ust. 1 i art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r.
o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2012 r.
poz. 461, z późn. zm.). Strategia w sposób całościowy ujmuje zagadnienia bezpieczeństwa
narodowego oraz wskazuje optymalne sposoby wykorzystania
na potrzeby bezpieczeństwa wszystkich zasobów pozostających w dyspozycji
państwa w sferze obronnej, ochronnej, społecznej i gospodarczej. Kluczową
sprawą jest ich właściwa integracja w systemie bezpieczeństwa narodowego.
2. P rezentowany dokument identyfikuje interesy narodowe i cele strategiczne
w dziedzinie bezpieczeństwa, w zgodzie z zasadami i wartościami zawartymi
w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Określa potencjał bezpieczeństwa
narodowego oraz ocenia środowisko bezpieczeństwa Polski w wymiarze globalnym,
regionalnym i krajowym, a także prognozuje jego trendy rozwojowe.
Przedstawia działania państwa niezbędne dla osiągnięcia zdefiniowanych
interesów i celów oraz wskazuje kierunki i sposoby przygotowania systemu
bezpieczeństwa narodowego.
3. Z apisy dokumentu są zbieżne ze strategiami Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego
(NATO ) i Unii Europejskiej (UE) oraz dokumentami strategicznymi
tworzącymi nowy system zarządzania rozwojem kraju, w szczególności
ze średniookresową strategią rozwoju kraju oraz koncepcją przestrzennego
zagospodarowania kraju. W przygotowaniu Strategii Bezpieczeństwa Narodowego
Rzeczypospolitej Polskiej wykorzystano wyniki Strategicznego Przeglądu
Bezpieczeństwa Narodowego zakończonego w 2012 r. – pierwszego tak szeroko
zakrojonego projektu analitycznego odnoszącego się do stanu systemu
bezpieczeństwa narodowego i kierunków jego rozwoju.
9
Rozdział I
Polska jako podmiot
bezpieczeństwa
4. R zeczpospolita Polska jest samodzielnym podmiotem bezpieczeństwa,
suwerennie określającym własne interesy narodowe i cele strategiczne. Wynikają
one z doświadczeń historycznych, istniejących warunków politycznoustrojowych
oraz potencjału, jakim dysponuje państwo.
1.1. Polska w Europie i świecie
5. Polska jest demokratycznym państwem prawnym z gospodarką rynkową,
przestrzegającym wiążącego ją prawa międzynarodowego. Polska wzmacnia
swój potencjał bezpieczeństwa narodowego, aby zapewnić stabilny rozwój
kraju oraz poprawę warunków życia obywateli. Jest aktywnym uczestnikiem
współpracy międzynarodowej i rozwija przyjazne stosunki oraz współpracę
z państwami bliższego i dalszego sąsiedztwa.
6. Członkostwo w euroatlantyckich i europejskich strukturach współpracy
wzmacnia bezpieczeństwo Rzeczypospolitej Polskiej. NATO stanowi najważniejszą
formę polityczno-wojskowej współpracy Polski z sojusznikami. Unia
Europejska wspiera rozwój społeczno-gospodarczy Polski i umacnia jej pozycję
w świecie. Najważniejszym partnerem pozaeuropejskim Polski pozostają
Stany Zjednoczone Ameryki.
7. W międzynarodowej polityce bezpieczeństwa systematycznie rośnie znaczenie
współpracy regionalnej. Dla Polski kluczowymi ugrupowaniami w tym
zakresie są Trójkąt Weimarski i Grupa Wyszehradzka. W ich ramach dobrze
rozwijają się także dwustronne relacje polityczno-wojskowe z tworzącymi je
10
państwami. Poszukiwane są nowe płaszczyzny współdziałania między innymi
z L itwą, Łotwą, Estonią i Grupą Nordycką oraz Rumunią, a także w innych
regionach Europy.
8. Rzeczpospolita Polska wspiera reformy państw Partnerstwa Wschodniego
oraz opowiada się za ich ściślejszym powiązaniem z UE i NATO . Punktem
wyjścia tych działań są zasady wolności, demokracji, gospodarki rynkowej
oraz otwartej perspektywy integracyjnej z euroatlantyckimi instytucjami je
wyrażającymi. Jako sąsiad Federacji Rosyjskiej Polska stoi na stanowisku, że
zarówno stosunki dwustronne, jak i stosunki NATO -Rosja i UE-Rosja powinny
rozwijać się w oparciu o pełne poszanowanie prawa międzynarodowego,
w tym suwerenności i integralności terytorialnej państw, a także swobody
wyboru własnej ścieżki rozwoju i sojuszy politycznych i wojskowych.
9. Polska jest wiarygodnym członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych
(ONZ), odpowiedzialnej za utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego
oraz Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w E uropie
(OB WE), istotnego elementu europejskiego systemu kooperatywnego bezpieczeństwa.
10. Na miarę swoich możliwości oraz interesów, jako część wspólnoty międzynarodowej,
Polska angażuje się w rozwiązywanie problemów globalnych.
Utrzymuje stosunki dyplomatyczne z pozaeuropejskimi partnerami oraz rozwija
z nimi obustronnie korzystną współpracę polityczną i gospodarczą.
1.2. Interesy narodowe i cele strategiczne
11. Rzeczpospolita Polska zapewnia bezpieczeństwo państwa i obywateli poprzez
stwarzanie warunków do realizacji interesów narodowych i osiągania
celów strategicznych. Interesy narodowe określa art. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej. Z nich wynikają interesy narodowe w dziedzinie bezpieczeństwa,
do których należą:
• dysponowanie skutecznym narodowym potencjałem bezpieczeństwa zapewniającym
gotowość i zdolność do zapobiegania zagrożeniom, w tym odstraszania,
obrony i ochrony przed nimi oraz likwidowania ich następstw;
11
• silna pozycja międzynarodowa Polski i członkostwo w wiarygodnych systemach
bezpieczeństwa międzynarodowego;
• ochrona indywidualna i zbiorowa obywateli przed zagrożeniami dla ich życia
i zdrowia oraz przed naruszeniem, utratą lub degradacją istotnych dla
nich dóbr (materialnych i niematerialnych);
• zapewnienie swobody korzystania przez obywateli z wolności i praw, bez
szkody dla bezpieczeństwa innych osób i bezpieczeństwa państwa oraz zapewnienie
tożsamości narodowej i dziedzictwa kulturowego;
• zapewnienie trwałego i zrównoważonego rozwoju potencjału społecznego
i gospodarczego państwa, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony środowiska
naturalnego oraz warunków życia i zdrowia ludności jako podstawy
bytowania.
12. Z powyższego układu interesów wynikają odpowiadające im cele strategiczne
w dziedzinie bezpieczeństwa:
• utrzymywanie i demonstrowanie gotowości zintegrowanego systemu bezpieczeństwa
narodowego do wykorzystywania szans, podejmowania wyzwań,
redukowania ryzyk i przeciwdziałania zagrożeniom;
• doskonalenie zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego,
a zwłaszcza jego elementów kierowania, w tym zapewnienie niezbędnych
zasobów i zdolności;
• rozwój potencjału obronnego i ochronnego adekwatnego do potrzeb i możliwości
państwa oraz zwiększenie jego interoperacyjności w ramach NATO
i UE;
• wzmocnienie gotowości i zdolności NATO do kolektywnej obrony oraz
spójności działań UE w dziedzinie bezpieczeństwa; budowanie silnej pozycji
Polski w obu tych organizacjach;
• rozwijanie bliskiej współpracy ze wszystkimi sąsiadami oraz budowanie
partnerskich relacji z innymi państwami, w tym służących zapobieganiu
i rozwiązywaniu konfliktów i kryzysów międzynarodowych;
• promowanie na arenie międzynarodowej zasad prawa międzynarodowego
oraz uniwersalnych wartości, takich jak: demokracja, prawa człowieka
12
i wolności obywatelskie, a także podnoszenie w polskim społeczeństwie
świadomości praw człowieka i obywatela;
• zapewnienie bezpieczeństwa powszechnego poprzez doskonalenie krajowego
systemu ratowniczo-gaśniczego oraz systemu monitorowania, powiadamiania,
ostrzegania o zagrożeniach i likwidowania skutków klęsk żywiołowych
oraz katastrof, a także wdrożenie rozwiązań prawnych i organizacyjnych
w zakresie systemu ochrony ludności oraz obrony cywilnej;
• doskonalenie i rozwój krajowego systemu zarządzania kryzysowego w kierunku
zapewnienia jego wewnętrznej spójności i integralności oraz umożliwienia
niezakłóconej współpracy w ramach systemów zarządzania kryzysowego
organizacji międzynarodowych, których Polska jest członkiem;
• ochrona granic Polski, stanowiących zewnętrzną granicę UE; przeciwdziałanie
przestępczości zorganizowanej, w tym gospodarczej; ochrona porządku
publicznego;
• udoskonalenie rozwiązań systemowych dla przeciwdziałania i zwalczania
terroryzmu i proliferacji broni masowego rażenia;
• zapewnienie bezpiecznego funkcjonowania Rzeczypospolitej Polskiej
w cyberprzestrzeni;
• zapewnienie bezpiecznych warunków rozwoju kapitału ludzkiego i społecznego
oraz innowacyjności, efektywności i konkurencyjności gospodarki,
a także stabilności finansowej państwa;
• zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego i bezpieczeństwa klimatycznego
oraz ochrony środowiska, różnorodności biologicznej i zasobów naturalnych,
w szczególności zasobów wodnych, a także kształtowanie zagospodarowania
przestrzennego kraju w sposób zwiększający odporność na różnorakie
zagrożenia, w szczególności militarne, naturalne i technologiczne;
• zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego;
• prowadzenie efektywnej polityki rodzinnej oraz dostosowanie polityki migracyjnej
do nowych wyzwań;
• pogłębianie świadomości społecznej w sferze bezpieczeństwa oraz zwiększanie
kompetencji obywateli pozwalających na właściwe reagowanie
w sytuacjach kryzysowych.
13
13. I nteresy narodowe i cele strategiczne w dziedzinie bezpieczeństwa przekładane
są na strategiczne działania i zadania, stosownie do warunków bezpieczeństwa
oraz możliwości ich wykonania.
1.3. Strategiczny potencjał bezpieczeństwa narodowego
14. Potencjał bezpieczeństwa narodowego służy realizacji interesów narodowych
i osiąganiu celów strategicznych. Jego wzmacnianie wyraża dbałość
o bezpieczeństwo Polski i jest wkładem w umacnianie zdolności obronnych
NATO i UE.
15. System bezpieczeństwa narodowego obejmuje siły, środki i zasoby
przeznaczone przez państwo do realizacji zadań w tym obszarze, odpowiednio
zorganizowane, utrzymywane i przygotowywane. Składa się on z podsystemu
kierowania i podsystemów wykonawczych, w tym podsystemów operacyjnych
(obronny i ochronne) oraz podsystemów wsparcia (społeczne i gospodarcze).
16. Podsystem kierowania jest kluczowym elementem systemu bezpieczeństwa
narodowego. Tworzą go organy władzy publicznej i kierownicy jednostek
organizacyjnych, wykonujący zadania związane z bezpieczeństwem
narodowym, wraz z organami doradczymi i aparatem administracyjnym oraz
procedurami funkcjonowania i stosowną infrastrukturą. Jego fundamentem
są trwałe zasady ustrojowe. Szczególna rola w kierowaniu bezpieczeństwem
narodowym przypada Parlamentowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej
i R adzie Ministrów. Istotnym elementem podsystemu kierowania bezpieczeństwem
narodowym jest zarządzanie kryzysowe.
17. Podsystemy wykonawcze to siły i środki przewidziane do realizacji
zadań w obszarze bezpieczeństwa narodowego, pozostające w dyspozycji
organów kierowania bezpieczeństwem. Dzielą się one na podsystemy:
operacyjne (obronny i ochronne) oraz wsparcia (społeczne i gospodarcze).
Podsystemy operacyjne przeznaczone są do wykorzystywania szans, podejmowania
wyzwań, redukowania ryzyk i przeciwdziałania zagrożeniom o charakterze
polityczno-militarnym i pozamilitarnym. Podsystemy społeczne
i gospodarcze zasilają je odpowiednimi zdolnościami i zasobami.
14
18. Konieczność rozwoju potencjału obronnego jest powszechnie akceptowana.
Główny element potencjału obronnego stanowią profesjonalne Siły
Zbrojne RP . Ich bezprecedensowa w swojej skali modernizacja techniczna,
którą zabezpiecza ustawowo zagwarantowane, stabilne i długoterminowe finansowanie
potrzeb obronnych państwa, prowadzi do pozyskania nowoczesnego
sprzętu wojskowego oraz poszerzenia zdolności operacyjnych. Procesy
modernizacyjne obejmują również różne aspekty funkcjonowania polskiej
dyplomacji, służb specjalnych działających na rzecz obronności oraz polskiego
przemysłu obronnego i związanego z nim potencjału naukowo-badawczego.
Konsekwentnie realizowana polityka bezpieczeństwa, stanowiąca integralną
część polskiej polityki zagranicznej, sprzyja wzmacnianiu potencjału obronnego
w wymiarze militarnym i niemilitarnym.
19. Zróżnicowany wewnętrznie potencjał ochronny wspiera państwo w realizacji
zadań z zakresu bezpieczeństwa narodowego. Tworzony jest on przez:
wymiar sprawiedliwości; służby specjalne; państwowe służby, straże i inspekcje
wyspecjalizowane w ochronie porządku publicznego, służby ratownictwa
i ochrony ludności; elementy zarządzania kryzysowego; Straż Graniczną;
Służbę Celną; podmioty sektora prywatnego (firmy ochrony osób i mienia);
organizacje pozarządowe (zwłaszcza społeczne organizacje ratownicze). Istotną
rolę odgrywają tu podmioty odpowiedzialne za ochronę bezpieczeństwa
cybernetycznego oraz za przeciwdziałanie i zwalczanie terroryzmu i ekstremizmu.
20. Potencjał społeczny, w tym kapitał ludzki, jest ważnym czynnikiem
warunkującym wzrost gospodarki narodowej, sprawność państwa, aktywność
społeczeństwa obywatelskiego oraz ogólną poprawę jakości życia obywateli.
Nowoczesny system edukacji publicznej i szkolnictwa wyższego, a także upowszechnienie
różnych form uczenia się przez całe życie służą wykształceniu
społeczeństwa aktywnego i mobilnego. Istotnym elementem rozwoju kapitału
ludzkiego i społecznego jest edukacja na rzecz bezpieczeństwa.
21. Potencjał gospodarczy. W ostatnich dwóch dekadach gospodarka Polski
rozwijała się w sposób ciągły. Stały wzrost Produktu Krajowego Brutto
przekłada się na poprawę warunków życia społeczeństwa i zbliżanie wskaź15
ników gospodarki narodowej do poziomu średniego PKB w Unii Europejskiej.
Aktywność inwestycyjna polskich firm za granicą oraz rosnący eksport
świadczą o rozwoju i coraz większej konkurencyjności polskiej gospodarki.
22. Energetyka jest jednym z kluczowych elementów bezpieczeństwa narodowego.
Do głównych czynników bezpieczeństwa energetycznego należy
dostęp do surowców energetycznych, w tym poza granicami kraju, dywersyfikacja
źródeł i kierunków dostaw paliw oraz budowa nowych mocy w oparciu
o zróżnicowane technologie wytwarzania, pozwalająca na zrównoważenie
krajowego popytu na energię. Polityka energetyczna Polski ukierunkowana
jest na zapewnienie właściwego rozwoju infrastruktury wytwórczej, przesyłowej
i magazynowej oraz stymulowanie inwestycji w nowoczesne, energooszczędne
technologie i produkty, a także ograniczenia zależności od dostaw
surowców energetycznych.
23. System transportowy. Nowoczesna sieć drogowa i kolejowa, rozwinięta
sieć śródlądowych dróg wodnych, lotnisk, portów morskich oraz infrastruktura
dostępu do tych portów, a także sprawny system transportu publicznego
umożliwiają rozwój polskiej gospodarki i wzmacniają jej powiązanie z gospodarką
światową. Są także ważnym składnikiem bezpieczeństwa narodowego
oraz terytorialnie zrównoważonego rozwoju kraju. Nowoczesna infrastruktura
transportowa, unowocześniony park taborowy oraz integralne systemy
zarządzania przewozami obniżają koszty w gospodarce, przyczyniając się jednocześnie
do obniżenia presji na środowisko. Systematyczna poprawa infrastruktury
transportowej będzie stanowiła jedno z podstawowych wyzwań dla
rozwoju państwa.

17
Rozdział II
Środowisko
bezpieczeństwa Polski
24. Współczesne środowisko bezpieczeństwa charakteryzuje zacieranie się
granic między jego wymiarem wewnętrznym i zewnętrznym, militarnym
i pozamilitarnym. Globalizacja i rosnąca współzależność często skutkują nieprzewidywalnością
zjawisk, których zasięg nie jest już ograniczony barierami
geograficznymi, systemami politycznymi i gospodarczymi. Nadal obecne są
wyzwania i zagrożenia typu militarnego. Bezpieczeństwo Polski będzie zależało
od jej zdolności do efektywnej realizacji interesów narodowych i osiągania
celów strategicznych w obecnych i prognozowanych warunkach bezpieczeństwa.
Dotyczy to w szczególności wykorzystania szans i sprostania
wyzwaniom o charakterze wewnętrznym i zewnętrznym, asymetrycznym
i transsektorowym, które są konsekwencją wzajemnie na siebie oddziałujących
procesów i zjawisk politycznych, militarnych, ekonomiczno-społecznych,
demograficznych i środowiskowych.
2.1. Wymiar globalny
25. Procesy globalizacji, tworzenie się wielobiegunowego porządku politycznego,
zagrożenia militarne oraz szereg wyzwań o charakterze asymetrycznym
wpływają na bezpieczeństwo i stabilność państw. W połączeniu z dysproporcjami
rozwojowymi oraz rywalizacją międzypaństwową wzmagają one ryzyko
wystąpienia konfliktów, sporów i napięć. Nie zniknęła groźba konfliktów
o charakterze regionalnym i lokalnym.
26. Organizacja Narodów Zjednoczonych – jedyna struktura powołana
w celu zapewnienia bezpieczeństwa globalnego, ma szczególną pozycję
w systemie organizacji międzynarodowych. Niekorzystnym zjawiskiem są
18
występujące w jej ramach obszary dysfunkcjonalności, niedecyzyjności oraz
rywalizacji państw i grup regionalnych, co skutkuje obniżeniem legitymizacji
i efektywności jej działań. Podstawowe znaczenie będzie miało podniesienie
skuteczności i wiarygodności ONZ jako źródła legitymizowanych prawnie
działań społeczności międzynarodowej w różnych sferach bezpieczeństwa
globalnego.
27. Problemem globalnym pozostaną skutki działań państw pozostających
poza systemem współpracy międzynarodowej, niestosujących się (lub czyniących
to selektywnie) do norm prawa międzynarodowego. Podważanie powszechnie
legitymizowanych norm pokojowego współistnienia państw prowadzi
do osłabienia współczesnego porządku międzynarodowego.
28. Niepokój budzi postępujące w ostatnich latach podważanie wiarygodności
porozumień rozbrojeniowych, w tym dotyczących nieproliferacji
broni masowego rażenia. Wiąże się to z groźbą jej niekontrolowanego rozwoju,
powstania nowego wyścigu zbrojeń czy uzyskania dostępu do tego typu
broni przez ugrupowania terrorystyczne.
29. Problemem bezpieczeństwa światowego pozostanie utrzymywanie się
porządków autorytarnych i postaw konfrontacyjnych, nieposzanowanie
zasad prawa międzynarodowego, standardów demokratycznych, praw
człowieka, mniejszości etnicznych i religijnych. W przypadkach niektórych
państw autorytarnych wiąże się to ze stworzeniem atrakcyjnych modeli
gospodarczych, które rzucają wyzwanie systemom zachodniej demokracji
i gospodarki rynkowej. Zwiększa to odpowiedzialność społeczności międzynarodowej
za wspieranie i upowszechnianie demokracji, praworządności
i bezpieczeństwa. Polska transformacja ustrojowa jest niezmiennie przykładem
i źródłem dobrych praktyk dla państw przekształcających swoje systemy
polityczne, prawne i gospodarcze.
30. Zagrożeniami dla globalnego bezpieczeństwa pozostaną międzynarodowy
terroryzm i zorganizowana przestępczość jako składniki niestabilności
i konfliktów wewnętrznych oraz źródła takich patologii, jak: przemyt
broni, materiałów jądrowych i podwójnego zastosowania, handel narkoty19
kami i ludźmi, porwania dla okupu oraz nielegalne operacje finansowe. Wyzwanie
stanowią też niekontrolowane migracje ludności, wywołane zarówno
przez konflikty, jak i mające swe źródło w problemach natury gospodarczej
i społecznej.
31. Wraz z pojawieniem się nowych technologii teleinformatycznych oraz
rozwojem sieci Internet pojawiły się nowe zagrożenia, takie jak cyberprzestępczość,
cyberterroryzm, cyberszpiegostwo, cyberkonflikty
z udziałem podmiotów niepaństwowych i cyberwojna, rozumiana jako
konfrontacja w cyberprzestrzeni między państwami. Obecne trendy rozwoju
zagrożeń w cyberprzestrzeni wyraźnie wskazują na rosnący wpływ poziomu
bezpieczeństwa obszaru domeny cyfrowej na bezpieczeństwo ogólne kraju.
Przy rosnącym uzależnieniu od technologii teleinformatycznych konflikty
w cyberprzestrzeni mogą poważnie zakłócić funkcjonowanie społeczeństw
i państw.
32. Istotnym wyzwaniem dla bezpieczeństwa międzynarodowego stają się
różne formy ekstremizmu o podłożu politycznym, religijnym, etnicznym,
społeczno-ekonomicznym i innym. Są one szczególnie niebezpieczne, gdy
wykorzystują terroryzm jako instrument działania. Zjawisko ekstremizmu
może mieć zorganizowany charakter, jak również wynikać z działań pojedynczych
osób.
33. W konsekwencji dynamicznego rozwoju społecznego, gospodarczego
i technologicznego świata wyzwaniem staje się wzrost zapotrzebowania
na energię, żywność i wodę pitną. Surowce energetyczne i metale ziem
rzadkich występują często na obszarach niestabilnych politycznie, lub stają
się narzędziami realizacji celów politycznych państw eksporterów. Rosnący
popyt na żywność jest konsekwencją obserwowanej w wielu częściach świata
eksplozji demograficznej, zmian klimatu oraz nierównomiernego rozwoju gospodarczego.
Prowadzi to do wzrostu cen żywności i niezdolności niektórych
państw do zaspokojenia potrzeb żywnościowych ludności. Kurczące się zasoby
wody pitnej oraz znaczne zanieczyszczenie jej ujęć mogą w przyszłości stać
się przyczyną konfliktów i wojen.
20
2.2. Wymiar regionalny
34. Bezpieczeństwo Europy determinowane będzie przez cztery główne czynniki:
NATO , Unię Europejską, strategiczną obecność USA na kontynencie
europejskim oraz relacje z R osją. Istotne jest, by ewolucja bezpieczeństwa
w E uropie sprzyjała spójności i solidarności oraz rozwojowi zdolności obronnych
NATO i UE, a nie obniżeniu poziomu ambicji państw członkowskich
w tej mierze. Utrzymanie adekwatnego poziomu zdolności obronnych oraz
wola polityczna do realizacji zobowiązań z dziedziny bezpieczeństwa będą
zapobiegały organizacji procesów bezpieczeństwa według kryteriów różnych
prędkości.
35. W przewidywalnej przyszłości Europa pozostanie kontynentem o zróżnicowanych
zagrożeniach w wymiarze militarnym – większość państw
prowadzi pogłębioną współpracę polityczno-wojskową i należy do struktur
współpracy wielostronnej (NATO i UE). Mimo to nie brak dziś w E uropie
źródeł potencjalnej destabilizacji, wynikających ze sporów politycznych
i terytorialnych, napięć etnicznych i religijnych, mogących przybrać charakter
konfliktów zbrojnych. Jedynie trwałe rozwiązania pokojowe i stałe wsparcie
wspólnoty międzynarodowej dają szansę na rozwiązanie konfliktów i eliminację
ryzyka otwartej konfrontacji.
36. W sąsiedztwie Polski istnieje ryzyko konfliktów o charakterze regionalnym
i lokalnym, mogących angażować ją pośrednio lub bezpośrednio. Polska
nie jest też wolna od form nacisku politycznego wykorzystującego argumentację
wojskową. W jej najbliższym otoczeniu występuje duże skupienie
potencjałów wojskowych, także o konfiguracji ofensywnej. Zagrożenia dla
Polski mogą w niesprzyjających okolicznościach przyjąć charakter niemilitarny
i militarny. W przypadku zagrożeń militarnych mogą one przybrać postać
zagrożeń kryzysowych oraz wojennych, to jest konfliktów zbrojnych o różnej
skali – od działań zbrojnych poniżej progu klasycznej wojny, do mniej prawdopodobnego
konfliktu na dużą skalę.
21
37. NATO pozostanie najważniejszym sojuszem polityczno-wojskowym oraz
gwarantem bezpieczeństwa Polski. Kluczową sprawą jest utrzymanie przez
Sojusz Północnoatlantycki pełnego spektrum zdolności wojskowych i politycznych
oraz solidarności sojuszniczej, gwarantujących realizację jego podstawowej
misji – kolektywnej obrony, a także podejmowanie innych zadań
wynikających z ewolucji jego otoczenia.
38. Unia Europejska i rozwijana w jej ramach Wspólna Polityka Bezpieczeństwa
i O brony (WPB iO) będą stanowiły istotny czynnik bezpieczeństwa
Polski. Dalszy rozwój WPB iO zależy od postępu procesów integracyjnych
w Unii Europejskiej, intensyfikacji współdziałania UE i NATO , politycznej
woli budowy zdolności obronnych oraz aktywnego zaangażowania operacyjnego
UE w swoim sąsiedztwie. Ważne jest dążenie do rozwijania w ramach
Unii Europejskiej współpracy w zakresie urzeczywistniania Przestrzeni Wolności,
Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości, w szczególności w obszarze wymiaru
sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. W interesie Polski jest ambitne
podejście do tych wyzwań.
39. Utrzymywanie się tendencji spadkowej wielkości budżetów obronnych
państw NATO i UE będzie negatywnie wpływać na zdolności do działania
obu organizacji. Szansą dla poprawy tego stanu może być wzmocnienie strategicznej
i operacyjnej współpracy NATO i UE w sferze bezpieczeństwa.
40. Reorientacja amerykańskiej polityki zagranicznej w kierunku Azji
i P acyfiku oraz ewolucja priorytetów USA w sferze bezpieczeństwa międzynarodowego
będą wpływały na stan relacji transatlantyckich. Istotne jest
utrzymanie znaczącego i trwałego zaangażowania Stanów Zjednoczonych
w sprawy bezpieczeństwa europejskiego, w ramach NATO i relacji dwustronnych.
Ważne jest również odpowiednie zaangażowanie we współpracę transatlantycką
ze strony państw europejskich, które powinny zwiększać swoją
odpowiedzialność w sferze bezpieczeństwa oraz rozwijać adekwatne zdolności
i zasoby.
41. Relacje Rosji z Z achodem pozostaną ważnym czynnikiem oddziałującym
na bezpieczeństwo Polski, regionu i E uropy. Odbudowywanie mocarstwowo22
ści Rosji kosztem jej otoczenia oraz nasilanie się jej konfrontacyjnej polityki,
czego przykładem jest konflikt z Ukrainą, w tym aneksja Krymu, negatywnie
rzutuje na stan bezpieczeństwa w regionie.
42. Zmiany zachodzące w sferze bezpieczeństwa zwiększają znaczenie
współpracy regionalnej, zarówno w wymiarze politycznym, jak i obronnym.
Pogłębiona kooperacja subregionów Europy w dziedzinie bezpieczeństwa,
w tym obrony, pozostanie korzystna polityczne i gospodarczo. Nie może
ona jednak zastąpić rozwiązań sojuszniczych i ogólnoeuropejskich w tym
względzie.
43. Wyzwaniem dla europejskiej polityki bezpieczeństwa stają się procesy
zachodzące w państwach wschodniego sąsiedztwa UE, połączone z silną
polityczną, wojskową i gospodarczą presją Rosji realizującej własne interesy.
Dotyczy to przede wszystkim stanu demokracji i kierunków transformacji
ustrojowej, potencjału militarnego, procesów reintegracyjnych obejmujących
między innymi sferę obronności, a także konfliktów lokalnych i regionalnych
sprzyjających utrwalaniu stanu niestabilności w tym regionie. Korzystny byłby
szeroki udział jego państw w procesach integracji europejskiej, umacniających
bezpieczeństwo i wzajemne zaufanie, opartych o zasady poszanowania
suwerenności państwowej i integralności terytorialnej.
44. Poważnym wyzwaniem dla bezpieczeństwa europejskiego jest także sytuacja
w regionie Afryki Północnej i B liskiego Wschodu, jak również utrzymujący
się potencjał niestabilności na Bałkanach.
45. W sferze bezpieczeństwa kooperatywnego nadal istotną rolę odgrywa potencjał
Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie jako forum
dyskusji politycznych i praktycznych działań służących rozwiązywaniu sytuacji
konfliktowych. OB WE dysponuje szerokim instrumentarium rozwiązywania
sytuacji kryzysowych, ale jego faktyczna efektywność zależna jest od
zaangażowania państw uczestniczących. Pogłębiające się podziały w E uropie
powodują, że w najbliższych latach nie należy spodziewać się poprawy funkcjonowania
tej organizacji.
23
46. Negatywnym zjawiskiem jest osłabienie reżimu kontroli zbrojeń
konwencjonalnych i systemu środków budowy zaufania w Europie,
czy też instrumentalne wykorzystywanie zapisów dokumentów OB WE w tej
dziedzinie w celu legitymizacji nierzadko intensywnej działalności wojskowej.
Kryzys wokół Traktatu o Konwencjonalnych Siłach Zbrojnych w Europie (Traktat
CFE) pozostaje nierozwiązany i należy zakładać, iż stan ten nie ulegnie
zmianie w dłuższej perspektywie. Będzie to miało swoje negatywne konsekwencje
dla bezpieczeństwa i wzajemnego zaufania na obszarze OB WE.
47. Znaczenie bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni będzie rosło, podobnie
jak odpowiedzialność państw za jej ochronę i obronę. Istotne znaczenie
dla zwiększenia poziomu bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej w cyberprzestrzeni
ma polityka organizacji i struktur współpracy międzynarodowej,
w pracach których Polska uczestniczy oraz współpraca dwustronna z wybranymi
państwami, w szczególności z państwami NATO i UE.
48. Starzenie się ludności państw europejskich będzie powodowało obciążenia
dla finansów publicznych. Zapewnienie zastępowalności pokoleń wymusza
na Unii Europejskiej, w tym i na Polsce, wypracowanie wspólnych rozwiązań
dotyczących migracji, doskonalenie standardów w zakresie polityki
rodzinnej państw członkowskich, a także upowszechnienie polityki aktywnego
i zdrowego starzenia. W interesie Polski jest, aby polityka migracyjna UE
nie dyskryminowała państw Partnerstwa Wschodniego i umożliwiała napływ
wysoko wykwalifikowanych pracowników.
49. Wskutek zależności państw Unii Europejskiej od importu surowców energetycznych,
niezbędne będzie zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego
poprzez nieprzerwane oraz zdywersyfikowane źródła dostaw gazu ziemnego
i ropy naftowej. Wyzwaniem będą również skutki ograniczenia transportu ropy
naftowej przez terytorium Polski do państw Europy Środkowej, podobnie jak
importu tego surowca do Polski przy wykorzystaniu istniejącej infrastruktury.
Szansą będzie budowa wspólnego europejskiego rynku energii, utrzymanie solidarnych
zachowań państw członkowskich, służących stworzeniu jednolitych
reguł i instrumentów podnoszących bezpieczeństwo energetyczne. Wyzwaniem
dla Polski będzie zapewnienie efektywnych warunków instytucjonalnych
24
i prawnych dla poszukiwań i eksploatacji surowców ze złóż niekonwencjonalnych
oraz dla rozwoju energetyki jądrowej, której znaczna część cyklu paliwowego
zlokalizowana jest na obszarze UE, a wykorzystywany na jej potrzeby
uran znajduje się głównie w krajach stabilnych politycznie.
50. Zachowanie różnorodności biologicznej jest ważnym celem polityki
europejskiej. Jednym z narzędzi jego realizacji jest sieć obszarów Natura 2000,
chroniąca gatunki i siedliska o znaczeniu wspólnotowym. Istotne jest włączanie
problematyki różnorodności biologicznej do innych polityk i uwzględnienie
kosztów jej utraty w rachunku ekonomicznym.
2.3. Wymiar krajowy
51. P ogarszająca się sytuacja demograficzna, spowodowana malejącym
przyrostem naturalnym i emigracją zarobkową, staje się coraz poważniejszym
wyzwaniem rozwojowym Polski. Wiąże się to z rozlicznymi zagrożeniami,
w tym związanymi z niedoborem siły roboczej, znacznym obciążeniem dla
systemu ubezpieczeń społecznych oraz z koniecznością zapewnienia warunków
dla wydłużenia aktywności zawodowej i społecznej osób starszych.
52. Barierą dla dalszego rozwoju jest także utrzymujące się zjawisko długotrwałego
bezrobocia, ubóstwa i wykluczenia społecznego, a co za tym idzie
rozwarstwienia społecznego i nierównego dostępu do dóbr i usług. Szansą
na zwiększenie spójności społecznej będą działania aktywizujące, umożliwiające
powszechne uczestnictwo w różnych sferach życia społeczno-gospodarczego.
53. Bezpieczeństwo zdrowotne obywateli współkształtuje bezpieczeństwo
narodowe. Wpływają na nie nasilające się zmiany demograficzne, zmiany
warunków środowiskowych oraz rozwój nowych technologii.
54. Utrzymywać się będą wyzwania dla bezpieczeństwa powszechnego
i porządku publicznego, w tym te związane z ochroną ludności, bezpieczeństwem
imprez masowych i ruchu drogowego oraz przestępczością zorganizowaną,
gospodarczą, narkotykową i handlem ludźmi.
25
55. Międzynarodowy charakter terroryzmu oraz intensywność jego przejawów
sprawiają, że Polska nie jest wolna od tego typu zagrożeń. Szczególnie
niebezpieczne mogą okazać się pojedyncze osoby lub małe grupy osób wykorzystujące
metody terroru jako narzędzia do realizowania własnych celów
o podłożu politycznym, społecznym, ekonomicznym lub religijnym.
56. Rosnąca pozycja Polski na arenie międzynarodowej oraz członkostwo
w NATO i UE wpływają na zwiększone zainteresowanie obcych służb wywiadowczych
naszym krajem. Ewentualne nieuprawnione ujawnienie czy
kradzież informacji niejawnych oraz innych chronionych prawem danych
może spowodować straty dla bezpieczeństwa narodowego i interesów Rzeczypospolitej
Polskiej.
57. Bezpieczne funkcjonowanie systemu teleinformatycznego Rzeczypospolitej
Polskiej jest warunkiem niezakłóconego działania całego
państwa. Wyzwaniem pozostaje zapewnienie dostępności, integralności
i poufności danych przetwarzanych w systemach teleinformatycznych
administracji publicznej oraz brak jednolitych zabezpieczeń teleinformatycznych.
Istotne znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa ma niewystarczająca
wiedza użytkowników o zagrożeniach w cyberprzestrzeni oraz
konieczność rozwiązania dylematu pomiędzy wolnością osobistą i ochroną
praw jednostki, a stosowaniem środków służących zachowaniu bezpieczeństwa
państwa.
58. Korupcja stanowi barierę dla dalszego rozwoju Polski i wyzwanie dla
jej bezpieczeństwa ekonomicznego. Obszary szczególnie nią zagrożone to:
infrastruktura, informatyzacja administracji publicznej, wykorzystywanie
środków unijnych, służba zdrowia, obronność, energetyka oraz ochrona środowiska.
59. Bezpieczny system finansowy, oparty na zrównoważonych w średnim
okresie finansach publicznych, z instytucjami finansowymi zbudowanymi
adekwatnie do wyzwań czasu, jest jednym z najważniejszych instrumentów
stabilnego rozwoju państwa.
26
60. Wyzwaniem dla bezpieczeństwa narodowego jest uzależnienie krajowej
gospodarki od dostaw surowców energetycznych z jednego źródła oraz wahania
cen tych surowców spowodowane wydarzeniami na rynkach międzynarodowych.
Na sektor energetyczny coraz silniej będzie oddziaływała polityka regulacyjna
UE, tworząc wyzwania finansowe oraz ograniczenia swobody działania
w sferze energetycznej. Do poprawy bezpieczeństwa energetycznego
przyczyni się dywersyfikacja dróg i źródeł dostaw surowców, z wykorzystaniem
złóż niekonwencjonalnych, źródeł wytwarzania, między innymi w oparciu
o energetykę jądrową, a także zapewnienie stabilności dostaw energii poprzez
rozwój infrastruktury wytwórczej i sieciowej.
61. Niezadowalająca konkurencyjność polskiej gospodarki jest wyzwaniem
dla bezpieczeństwa. Innowacyjność, rozwój oparty na wiedzy, e-biznes oraz
tworzenie korzystnych warunków organizacyjnych, finansowych i prawnych
dla działalności gospodarczej stwarzają szansę szybkiej poprawy sytuacji.
62. Przemysł pozostaje kluczowym czynnikiem budowania dobrobytu
i mocnej pozycji Polski na arenie europejskiej i międzynarodowej. Wyzwaniem
będzie utrzymanie silnej krajowej bazy przemysłowej. W warunkach
nowoczesnej gospodarki rośnie udział sektora usług w tworzeniu PKB . Konkurencyjna,
nowoczesna i przyjazna środowisku gospodarka umożliwi obniżenie
cen i kosztów oraz tworzenie nowych, lepszych dóbr i usług.
63. Dekapitalizacja majątku narodowego, w szczególności infrastruktury
przemysłowej, energetycznej, transportowej oraz mieszkaniowej, może
powodować wzrost zagrożenia katastrofami o podłożu technicznym. Szczególną
uwagę należy zwrócić na jej elementy zaliczane do infrastruktury krytycznej.
27
Rozdział III
KO NCEPCJA DZIA ŁAŃ STRATE GICZ NYCH.
STRATE GIA OPERAC YJNA
64. Interesy narodowe i cele strategiczne Polski w powiązaniu z diagnozą
środowiska bezpieczeństwa narodowego określają priorytety polityki bezpieczeństwa
i obronnej. Wskazują one na potrzebę zrównoważonego umiędzynarodowienia
i samodzielności w zakresie bezpieczeństwa Polski, w tym
zwiększenia strategicznej odporności kraju na różnego rodzaju zagrożenia.
65. Główny kierunek działań strategicznych w tym zakresie określają trzy
priorytety polityki bezpieczeństwa, do których należą:
• zapewnienie gotowości i demonstracja determinacji do działania
w sferze bezpieczeństwa i obrony oraz wzmocnienie narodowych
zdolności obronnych, ze szczególnym traktowaniem tych obszarów
bezpieczeństwa narodowego, w których sojusznicze (wspólne) działania
mogą być utrudnione (sytuacje trudnokonsensusowe);
• wspieranie procesów służących wzmocnieniu zdolności NATO
do kolektywnej obrony, rozwój Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa
i Obrony UE, umacnianie strategicznych partnerstw (w tym
z USA) oraz strategicznych relacji z partnerami w regionie;
• wspieranie i selektywny udział w działaniach społeczności międzynarodowej,
realizowanych na podstawie norm prawa międzynarodowego,
mających na celu zapobieganie powstawaniu nowych źródeł
zagrożeń, reagowanie na zaistniałe kryzysy oraz przeciwdziałanie ich rozprzestrzenianiu
się.
66. W ramach pierwszego priorytetu Polska koncentruje wysiłki strategiczne
głównie na zapewnieniu bezpieczeństwa własnych obywateli oraz terytorium
państwa, wsparciu obrony państw sojuszniczych zgodnie z przyjętymi
umowami międzynarodowymi, a następnie na udziale w reagowaniu
na zagrożenia poza terytorium sojuszniczym. Podstawowy warunek tworzy
społeczne przyzwolenie oraz polityczne porozumienie co do nadrzędnego
traktowania spraw bezpieczeństwa narodowego w polityce państwa.
Determinacja, zdolność i gotowość do działania, oparte na szerokim konsensusie
politycznym, wzmacniają siłę Polski w stosunkach międzynarodowych,
konieczną zarówno do przyciągania sojuszników i partnerów, jak i odstraszania
potencjalnych przeciwników. Umożliwiają też skuteczne reagowanie na
presję czy szantaż polityczno-militarny. Ważnymi instrumentami gwarantującymi
społeczne i polityczne porozumienie w sprawach bezpieczeństwa są:
edukacja obywatelska, dialog społeczny, współpraca parlamentarna, a także
Rada Bezpieczeństwa Narodowego.
67. W ramach drugiego priorytetu Polska będzie koncentrowała się na działaniach
służących konsolidacji NATO wokół funkcji obronnej, w tym
strategicznemu wzmocnieniu wschodniej flanki Sojuszu. Zmierzają one do
rozwoju praktycznych mechanizmów kolektywnej obrony, a zwłaszcza adekwatne
do zagrożeń kształtowanie zdolności wojskowych. Duże znaczenie
dla bezpieczeństwa Polski ma także rozwój i spójność polityczna Unii Europejskiej.
Działania państwa polskiego będą ukierunkowane na pogłębianie
procesów integracyjnych UE w dziedzinie bezpieczeństwa, tak aby
dysponowała ona adekwatnym potencjałem bezpieczeństwa, w tym obronnym.
W interesie Polski jest poprawa strategicznej współpracy między
NATO a UE – wzmocnienie spójności politycznej oraz zwiększenie skuteczności
w działaniu. Pośród strategicznych partnerstw Polski priorytetowe
znaczenie ma współpraca ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki. Polska
będzie zabiegała o jak najszerszą obecność wojskową USA w E uropie, w tym
w P olsce oraz będzie wspierała działania na rzecz zachowania amerykańskich
gwarancji dla bezpieczeństwa Europy. Będzie także aktywnie działała na
rzecz wzmacniania podmiotowości państw Europy Wschodniej, zwłaszcza
objętych inicjatywą Partnerstwa Wschodniego UE. Z sąsiadami Polski
rozwijane będą stosunki z wykorzystaniem różnych form współpracy. W re-
28
29
lacjach z Federacją Rosyjską istotne będzie rozwiązywanie spraw trudnych
z uwzględnieniem standardów prawa międzynarodowego. Punktem wyjścia
dla kształtowania stosunków NATO z R osją powinny być: analiza sojuszniczych
interesów bezpieczeństwa, przestrzeganie norm prawa międzynarodowego
oraz zasady pragmatyzmu i wzajemności. Rozwijana będzie współpraca
regionalna w ramach Grupy Wyszehradzkiej. Konieczne będzie intensyfikowanie
relacji z państwami o rosnącej pozycji międzynarodowej.
68. Realizacja trzeciego priorytetu wymaga podjęcia działań na rzecz wzmocnienia
ONZ, kontynuacji starań o dokonanie przeglądu norm prawa międzynarodowego
oraz wzmacniania skuteczności reżimów i regulacji w obszarze
kontroli zbrojeń i rozbrojenia, w tym środków budowy zaufania i bezpieczeństwa.
W wymiarze regionalnym istnieje potrzeba odbudowy znaczenia
OBWE, choć proces ten wymaga konstruktywnego podejścia wszystkich
państw członkowskich. Ważną formą udziału w działaniach społeczności
międzynarodowej jest uczestnictwo w operacjach poza granicami kraju. Działania
wojskowe powinny być wzmacniane poprzez zaangażowanie cywilne,
w tym poprzez pomoc rozwojową.
69. Zgodnie z przyjętymi priorytetami Polska organizuje i prowadzi następujące
rodzaje działań strategicznych w sferze bezpieczeństwa: działania obronne,
ochronne oraz w sferze bezpieczeństwa społecznego i gospodarczego.
3.1. Działania obronne
70. Istotą działań obronnych jest stałe utrzymywanie gotowości do skutecznego
reagowania na zagrożenia dla niepodległości i nienaruszalności terytorialnej
Rzeczypospolitej Polskiej. Do działań uzupełniających należy aktywne
wykorzystywanie szans i uprzedzające redukowanie ryzyk w dziedzinie bezpieczeństwa,
między innymi poprzez udział w międzynarodowych wysiłkach
na rzecz ograniczania źródeł zagrożeń, w tym w międzynarodowych operacjach
bezpieczeństwa. Służą temu: działania dyplomatyczne na rzecz bezpieczeństwa,
działania wojskowe, działania wywiadowcze i kontrwywiadowcze
w sferze obronnej oraz funkcjonowanie naukowo-przemysłowego potencjału
obronnego.
30
71. Działania dyplomatyczne służą zapewnieniu korzystnych warunków
międzynarodowych, możliwie najpełniej gwarantujących realizację szeroko
pojętych interesów Rzeczypospolitej Polskiej. Stałym kierunkiem aktywności
polskiej dyplomacji w obszarze bezpieczeństwa są działania służące
wzmacnianiu wiarygodności i skuteczności kolektywnej obrony oraz siły
odstraszania Sojuszu Północnoatlantyckiego, wsparciu dla usprawnienia
WPB iO UE w wymiarze polityczno-strategicznym, instytucjonalnym i operacyjnym
oraz poprawie strategicznej współpracy między NATO a UE. Równie
ważnym zadaniem dyplomacji jest kształtowanie efektywnej współpracy
dwustronnej i wielostronnej, w tym: dalsze wzmacniane ugrupowań
regionalnych, które współtworzy Polska – głównie Trójkąta Weimarskiego
i Grupy Wyszehradzkiej; rozwijanie potencjału współpracy między innymi
z L itwą, Łotwą, Estonią i państwami nordyckimi oraz Rumunią; poszerzenie
spektrum współpracy dwustronnej ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki,
przy jednoczesnej intensyfikacji współpracy polityczno-wojskowej; wspieranie
reform państw Europy Wschodniej, zwłaszcza w ramach Partnerstwa
Wschodniego UE; kształtowanie stosunków z R osją na zasadach wzajemności,
przejrzystości oraz respektowania suwerenności państw sąsiednich;
rozszerzanie relacji partnerskich ze wschodzącymi mocarstwami, w tym
dialog w sprawach bezpieczeństwa.
72. Istotnym obszarem zainteresowania jest kontrola zbrojeń konwencjonalnych
i system środków budowy zaufania w E uropie. Kontynuowane będą
działania na rzecz przełamania impasu wokół Traktatu CFE, jego wzmocnienia,
modernizacji i rozbudowy. Konieczne jest utrzymanie i umacnianie aktywnej
pozycji Polski w systemie nierozprzestrzeniania broni masowego rażenia. Dotyczy
to także ograniczenia ryzyka rozwoju nowych dziedzin proliferacji (np.
poprzez Inicjatywę na Rzecz Nieproliferacji Broni Masowego Rażenia – PSI).
73. Działania w sferze militarnej ukierunkowane są na utrzymywanie
i demonstrowanie wszechstronnej gotowości państwa do skutecznego reagowania
na militarne zagrożenia dla niepodległości i integralności terytorialnej
Polski. Zadania w tym zakresie wykonują przede wszystkim Siły Zbrojne
RP , które są gotowe do realizacji trzech rodzajów misji: zagwarantowania
obrony państwa i przeciwstawienia się agresji zbrojnej; wspierania podsys31
temów ochronnych w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego i pomocy społeczeństwu;
udziału w procesie stabilizacji sytuacji międzynarodowej, w tym
w międzynarodowych działaniach z dziedziny zarządzania kryzysowego.
W misji obrony państwa mieści się również wypełnianie funkcji militarnego
odstraszania, poprzez demonstrowanie gotowości do obrony siłami utrzymywanymi
w czasie pokoju oraz gotowości do ich mobilizacyjnego rozwinięcia
w razie wojny.
74. Główne zadania Sił Zbrojnych RP , nadające kierunek działalności planistycznej
i szkoleniowej w czasie pokoju, dotyczą zapewnienia zdolności
państwa do: obrony i przeciwstawienia się agresji; utrzymywania gotowości
do realizacji zadań związanych z obroną i ochroną nienaruszalności
granic; prowadzenia strategicznej operacji obronnej na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej; udziału w działaniach antyterrorystycznych w kraju
i poza granicami; udziału w operacji obronnej poza obszarem państwa odpowiednio
do zobowiązań sojuszniczych w ramach artykułu 5 Traktatu Północnoatlantyckiego;
prowadzenia działalności rozpoznawczej i wywiadowczej.
W operacji obronnej na terytorium kraju szczególne zadania przewidzieć należy
dla oddziałów i pododdziałów Wojsk Specjalnych oraz formacji Narodowych
Sił Rezerwowych.
75. W celu wypełnienia misji związanej ze wspieraniem podsystemów
ochronnych w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego i pomocy społeczeństwu
Siły Zbrojne RP utrzymują zdolność do realizacji zadań polegających
na: monitorowaniu i ochronie przestrzeni powietrznej oraz wsparciu ochrony
granicy państwowej na lądzie i morzu; prowadzeniu działalności rozpoznawczej
i wywiadowczej; monitorowaniu skażeń promieniotwórczych,
chemicznych i biologicznych na terytorium kraju; oczyszczaniu terenu
z materiałów wybuchowych i przedmiotów niebezpiecznych pochodzenia
wojskowego; prowadzeniu działań poszukiwawczo-ratowniczych; pomocy
władzom państwowym, administracji publicznej oraz społeczeństwu w reagowaniu
na zagrożenia (sytuacje kryzysowe) oraz likwidacji ich skutków.
W tym ostatnim zadaniu szczególną rolę spełniać powinny formacje Narodowych
Sił Rezerwowych, wydzielane w razie potrzeby do użycia przez
wojewodów.
32
76. Uczestnictwo w działaniach na rzecz stabilizacji sytuacji międzynarodowej
oraz w międzynarodowych misjach i operacjach zarządzania kryzysowego
wymaga utrzymywania przez Siły Zbrojne RP adekwatnych sił i środków
wspierających udział w różnych typach operacji i misji zarządzania kryzysowego
(pokojowych, reagowania kryzysowego, pomocy humanitarnej)
prowadzonych przez NATO , UE, ONZ oraz innych operacjach wynikających
z porozumień międzynarodowych, a także współpracy wojskowej w zakresie
rozwoju i stosowania środków budowy zaufania i bezpieczeństwa.
77. Cyberprzestrzeń stała się kolejnym środowiskiem walki zbrojnej. Siły
Zbrojne RP muszą dysponować zdolnościami defensywnymi i ofensywnymi
w tej sferze, tak aby realizować funkcję odstraszania potencjalnego przeciwnika.
W szczególności muszą być one gotowe, samodzielnie i we współpracy
z sojusznikami, do prowadzenia operacji ochronnych i obronnych na większą
skalę w razie cyberkonfliktu lub cyberwojny.
78. Działania służb specjalnych w sferze obronnej. Podstawową misją
służb wywiadu w sferze obronnej jest uzyskiwanie, gromadzenie, analizowanie,
przetwarzanie i przekazywanie informacji organom państwa odpowiedzialnym
za bezpieczeństwo narodowe o istniejących i potencjalnych zagrożeniach Rzeczypospolitej
Polskiej, jej interesów oraz obywateli. Działania wywiadowcze obejmują
także: identyfikowanie i monitorowanie szans oraz ryzyk dla bezpieczeństwa
narodowego; wspieranie Sił Zbrojnych RP uczestniczących w operacjach poza
granicami kraju; monitorowanie międzynarodowego obrotu bronią oraz proliferacji
broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia; obserwację działań
związanych z polityką energetyczną i surowcową; zwiększanie własnych możliwości
poprzez współpracę z sojusznikami oraz koalicjantami. Zadaniem służb
kontrwywiadu w sferze obronnej jest przeciwdziałanie: szpiegostwu, zamachom
na jednostki wojskowe oraz obiekty lub urządzenia o znaczeniu obronnym, korupcji
w obszarze produkcji dla obronności państwa i naruszeniom ochrony informacji
niejawnych, jak również szeroko pojętego bezpieczeństwa informacyjnego.
Istotnym zadaniem w tym obszarze jest także zapewnienie bezpieczeństwa
badań naukowych i prac rozwojowych zlecanych przez Siły Zbrojne RP oraz inne
jednostki resortu obrony narodowej, a także zabezpieczanie produkcji i obrotu
towarami, technologiami i usługami o przeznaczeniu wojskowym.
33
79. Produkcja obronna. Polski przemysłowy potencjał obronny – istotny
element gospodarczej sfery bezpieczeństwa – powinien być w maksymalnym
stopniu angażowany w proces modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP ,
a w szczególności w realizowane przez resort obrony narodowej priorytetowe
programy modernizacyjne. Działania te powinny być uzupełnione przez
mechanizmy wspierania rozwoju podmiotów sektora obronnego, w tym
małych i średnich przedsiębiorców oraz dążenie do wyrównywania różnic
w rozwoju produkcji i potencjału obronnego w skali europejskiej pozwalającej
na zwiększenie konkurencyjności polskiego przemysłowego potencjału
obronnego.
3.2. Działania ochronne
80. Istotą działań ochronnych jest zapewnienie warunków dla utrzymywania
ładu konstytucyjnego, wewnętrznej stabilności państwa, bezpieczeństwa powszechnego
i porządku publicznego, zarówno wspólnych, jak i indywidualnych
zasobów materialnych i niematerialnych, a także funkcjonowania infrastruktury
krytycznej. Działaniem uzupełniającym powinno być uczestnictwo
w promowaniu na arenie międzynarodowej oraz krzewienie w społeczeństwie
polskim zasad i świadomości należytego korzystania z praw i wolności
człowieka i obywatela.
81. Nadrzędnym celem działań wymiaru sprawiedliwości jest eliminowanie
źródeł zagrożeń dla swobody korzystania z praw i wolności oraz
konsekwentne ściganie i karanie sprawców ich naruszeń. W tym zakresie
szczególne znaczenie ma zapewnienie przez państwo sprawnego funkcjonowania
sądów i prokuratury, terminowe prowadzenie postępowań i rozstrzyganie
spraw oraz zagwarantowanie skutecznego wykonania orzeczeń.
Ważnym elementem zapewnienia bezpieczeństwa obywatelom jest również
zagwarantowanie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego, dzięki uproszczeniu
i uelastycznieniu procedur prawnych. Konstytucyjne gwarancje ochrony
praw i wolności będą w pełni realizowane, gdy instytucje wymiaru sprawiedliwości
staną się powszechnie dostępne, szybkie w działaniu oraz przyjazne
dla obywateli.
34
82. Osłona kontrwywiadowcza ukierunkowana jest na ochronę porządku
konstytucyjnego i demokratycznego ustroju przed naruszeniami stabilności
państwa oraz operacyjne rozpoznawanie zagrożeń dla bezpieczeństwa Polski,
wynikających z działalności obcych służb specjalnych. Do głównych zadań
kontrwywiadu w tym zakresie należy zaliczyć: skuteczne rozpoznawanie potencjalnych
i realnych zagrożeń oraz zapobieganie im za pomocą dostępnych
metod operacyjnych i procesowych; bieżący monitoring i analizę sytuacji w obszarze
zidentyfikowanych zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa; prowadzenie
działań profilaktycznych, szczególnie w zakresie ochrony informacji niejawnych;
koordynację działań i współpracy z innymi komponentami systemu bezpieczeństwa
narodowego Rzeczypospolitej Polskiej oraz podmiotami zagranicznymi
i międzynarodowymi zgodnie z zobowiązaniami sojuszniczymi.
83. Przeciwdziałanie i zwalczanie terroryzmu i ekstremizmu. Globalny
zasięg i skala zjawiska terroryzmu stanowią poważne wyzwanie dla
większości organów międzynarodowych i państwowych. Do najważniejszych
zadań w zakresie przeciwdziałania i zwalczania terroryzmu i ekstremizmu
należą: rozpoznawanie i monitorowanie zagrożeń terrorystycznych dla Polski
i jej obywateli w kraju i za granicą; wykrywanie i neutralizacja zagrożeń terrorystycznych,
w tym fizyczne zwalczanie terroryzmu; eliminowanie źródeł
finansowania terroryzmu; ściganie karne sprawców zagrożeń terrorystycznych,
zgodnie z prawem krajowym oraz obowiązującymi Polskę normami
prawa międzynarodowego; rozpoznawanie źródeł terroryzmu i symptomów
radykalizacji zachowań i zapobieganie im; współpraca międzynarodowa
dwu- i wielostronna na szczeblu politycznym, operacyjnym, analitycznym
i prawno-karnym w obszarze zwalczania terroryzmu; profilaktyka antyterrorystyczna,
rozwój partnerstwa publiczno-prywatnego, polityka medialna
i informowanie społeczeństwa o potencjalnych zagrożeniach, edukacja społeczna.
Istotnym elementem działań jest też poprawa bazy prawnej i implementacja
dokumentów międzynarodowych do prawa krajowego.
84. Zapewnienie bezpieczeństwa Polski w cyberprzestrzeni, w tym
bezpieczeństwa cyberprzestrzeni Rzeczypospolitej Polskiej, to jedno z podstawowych
zadań w dziedzinie bezpieczeństwa państwa. Powinno być ono
realizowane zarówno poprzez rozwój zdolności do działań defensywnych
35
(obejmujących ochronę podmiotów działających w cyberprzestrzeni oraz samej
cyberprzestrzeni), jak i ofensywnych. Szczególnie ważna jest: współpraca
i koordynacja działań ochronnych z podmiotami sektora prywatnego – przede
wszystkim finansowego, energetycznego, transportowego, telekomunikacyjnego
i opieki zdrowotnej; prowadzenie działań o charakterze prewencyjnym
i profilaktycznym w odniesieniu do zagrożeń w cyberprzestrzeni; wypracowanie
i stosowanie właściwych procedur komunikacji społecznej w tym zakresie;
rozpoznawanie przestępstw dokonywanych w cyberprzestrzeni i zapobieganie
im oraz ściganie ich sprawców; prowadzenie walki informacyjnej
w cyberprzestrzeni; współpraca sojusznicza, także na poziomie działalności
operacyjnej służącej do aktywnego zwalczania cyberprzestępstw, w tym
wymiany doświadczeń i dobrych praktyk w celu podnoszenia skuteczności
i efektywności działań krajowych.
85. Bezpieczeństwo informacyjne, w tym ochrona informacji niejawnych,
to jeden z najważniejszych obszarów funkcjonowania systemu bezpieczeństwa
państwa. Strategiczne zadania w tym zakresie obejmują: zapewnienie
bezpieczeństwa informacyjnego państwa poprzez zapobieganie uzyskaniu
nieuprawnionego dostępu do informacji niejawnych i ich ujawnieniu; zapewnianie
personalnego, technicznego i fizycznego bezpieczeństwa informacji
niejawnych; akredytację systemów teleinformatycznych służących przetwarzaniu
tych informacji; zapewnienie realizacji funkcji krajowej władzy
bezpieczeństwa w celu umożliwienia międzynarodowej wymiany informacji
niejawnych.
86. Niezwykle istotne jest zapewnienie warunków ochrony infrastruktury
krytycznej. Infrastruktura ta obejmuje kluczowe systemy i elementy
zapewniające bezpieczeństwo państwa i jego obywateli oraz sprawne
funkcjonowanie organów administracji publicznej, instytucji i przedsiębiorców.
Ochrona infrastruktury krytycznej jest obowiązkiem operatorów
i właścicieli, którzy są wspierani przez potencjał administracji publicznej.
W P olsce wdrażane jest nowatorskie podejście w tym zakresie, bazujące na
zasadach współodpowiedzialności zainteresowanych stron, rozbudowanej
współpracy i wzajemnego zaufania. Działania państwa polegają na ewentualnym
uruchomieniu sytemu zarządzania kryzysowego na wypadek zakłócenia
36
funkcjonowania infrastruktury krytycznej, a także na podnoszeniu świadomości,
wiedzy i kompetencji oraz propagowaniu współpracy w tym obszarze.
87. Podstawą utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego na
właściwym poziomie jest skuteczne zapobieganie ich naruszeniom, a także
wykrywanie przestępstw i wykroczeń godzących w życie, zdrowie i mienie
obywateli, jak również interesy państwa. Zadania realizowane w tym zakresie
dotyczą różnego rodzaju czynów zabronionych, w tym zarówno przestępczości
pospolitej, jak i zorganizowanej o charakterze ekonomicznym, narkotykowym
i kryminalnym. Przedmiotowe działania pozostaną ukierunkowane na zwiększenie
efektywności w zakresie przeciwdziałania i wykrywania przestępstw
i wykroczeń, nieuchronności karania ich sprawców, odzyskiwania utraconego
mienia oraz minimalizowania strat budżetu państwa. Istotną rolę odgrywać
będzie również koordynacja działań i współpraca z innymi podmiotami systemu
bezpieczeństwa narodowego, w tym z właściwymi organami administracji
publicznej oraz wewnętrznymi służbami ochrony, a także partnerami zagranicznymi
i międzynarodowymi. Najważniejszą służbą realizującą zadania
z tego zakresu jest Policja, właściwa w zakresie ochrony życia i zdrowia oraz
mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra.
88. Zapewnienie bezpieczeństwa powszechnego (ratownictwo i ochrona
ludności). Podstawowym zadaniem ochronnym są działania związane
z ratowaniem życia, zdrowia, mienia i środowiska przed klęskami żywiołowymi
lub spowodowanymi działalnością człowieka oraz innymi miejscowymi
zagrożeniami. Wiodącą rolę w tym zakresie odgrywa Państwowe Ratownictwo
Medyczne oraz Państwowa Straż Pożarna, która jako główny element
krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego działa na rzecz rozpoznawania
zagrożeń, przygotowania i prowadzenia działań ratowniczych (także w sytuacjach
kryzysowych, takich jak katastrofy i wypadki komunikacyjne, budowlane,
chemiczne i zdarzenia radiacyjne). Ważnym wsparciem w tym zakresie
jest współpraca ze wszystkimi służbami i podmiotami ratowniczymi,
uwzględniająca również podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych
(w tym organizacje pozarządowe, takie jak ochotnicze straże pożarne,
podmioty uprawnione do ratownictwa górskiego i wodnego), a ustawowo
uprawnione do realizowania działań z zakresu ratownictwa w P olsce.
37
89. Ochrona granicy państwowej. Zasadnicze działania w zakresie zapewnienia
nienaruszalności i bezpieczeństwa granic wykonują Straż Graniczna,
Służba Celna, Urząd do Spraw Cudzoziemców oraz Siły Zbrojne RP . Do zadań
realizowanych przez te służby i organy należy: ochrona terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej przed nielegalnym przepływem towarów i osób oraz wprowadzaniem
substancji i materiałów niebezpiecznych; organizowanie i prowadzenie
kontroli ruchu granicznego w sposób zapewniający płynność ruchu
na granicach, zwalczanie przestępczości transgranicznej oraz przestępczości
z udziałem cudzoziemców; ochrona obszaru celnego UE, w tym zgodność
z prawem przywozu i wywozu towarów; utrzymanie przejść granicznych; regulacja
i kontrola legalności pobytu cudzoziemców na terytorium kraju oraz
ich zatrudnienia; ochrona polskiej przestrzeni powietrznej; prowadzenie akcji
ratunkowych na morskim odcinku granicy państwowej.
90. Działania z zakresu ochrony najważniejszych organów władzy i administracji
publicznej realizowane są przez Biuro Ochrony Rządu (BOR ),
zarówno na terenie kraju, jak i poza jego granicami. Do głównych zadań BOR
należy ochrona osób i obiektów ważnych ze względu na interes państwa
oraz delegacji państw obcych przebywających w P olsce, polskich przedstawicielstw
dyplomatycznych, urzędów konsularnych oraz przedstawicielstw przy
organizacjach międzynarodowych. Priorytetem jest zapewnienie maksymalnej
ochrony polskich placówek i przedstawicielstw w miejscach występowania
dużych napięć społecznych czy rejonach o wysokim poziomie zagrożenia
terroryzmem.
91. Do głównych zadań z zakresu zarządzania kryzysowego należą: przygotowanie
administracji publicznej do działań w sytuacjach kryzysowych,
przeciwdziałanie ich powstawaniu, a także sprawna wymiana informacji,
podejmowanie decyzji i koordynacja działań, efektywne wykorzystanie sił
i środków państwa (również w fazie reagowania i odbudowy), współpraca ze
strukturami zarządzania kryzysowego NATO i UE, współpraca dwustronna
i międzynarodowa, w szczególności z państwami regionu.
92. Skuteczne zarządzanie rozwojem kraju oraz ochrona praw obywateli
wymagają przeciwdziałania i zwalczania zjawisk korupcyjnych
38
i korupcjogennych. Zadania strategiczne w tym obszarze polegają na
zwalczaniu korupcji w życiu publicznym i gospodarczym, w szczególności
w instytucjach państwowych i samorządowych; skutecznym wykrywaniu
przestępstw korupcyjnych i ściganiu ich sprawców; wdrożeniu efektywnych
mechanizmów walki z korupcją w administracji publicznej; realizacji postanowień
rządowych programów przeciwdziałania korupcji; zwiększeniu
świadomości publicznej i promocji etycznych wzorców postępowania; realizacji
zobowiązań międzynarodowych Polski dotyczących prewencji i edukacji
antykorupcyjnej.
93. Ochrona zdrowia obejmuje rozpoznawanie i przeciwdziałanie zagrożeniom
bezpieczeństwa zdrowotnego, w tym związanych z rozwojem współczesnej
cywilizacji, a także ratowanie życia i zdrowia ludności. Zapewnienie
właściwego poziomu świadczeń zdrowotnych jest nadrzędnym zadaniem realizowanym
przez szereg organów i inspekcji oraz podmioty lecznicze, zaangażowane
w proces świadczenia usług medycznych.
3.3. Działania społeczne w sferze bezpieczeństwa
94. Istotą działań społecznych w sferze bezpieczeństwa jest stworzenie bezpiecznych
warunków godziwego życia obywateli oraz rozwoju duchowego
i materialnego narodu. Ochrona dziedzictwa narodowego, w tym zapewnienie
możliwości jego bezpiecznego rozwoju, zwłaszcza w sferze ekonomicznej,
społecznej i intelektualnej oraz niematerialne wsparcie systemu bezpieczeństwa
narodowego należą do kluczowych działań.
95. Ochrona i umacnianie tożsamości narodowej. Ważnym zadaniem
państwa jest zachowanie tożsamości narodowej poprzez pielęgnowanie kultury
narodowej oraz ciągłości historycznej i pokoleniowej. Konieczna jest nie
tylko ochrona dziedzictwa kulturowego i tożsamości narodowej, ale też wydobywanie
tkwiącego w nich potencjału rozwoju i budowy nowoczesnego
państwa. Działania w tym zakresie będą więc ukierunkowane na zapewnienie
powszechnego i równego dostępu do kultury, aktywizację kapitału społecznego,
a w jego ramach wzmacnianie postaw patriotycznych oraz aktywnego
i świadomego obywatelstwa. Służyć temu będzie ochrona samego dziedzic39
twa narodowego i jego cyfryzacja, otwarty dostęp do jego zasobów, rozwój
edukacji obywatelskiej i kulturalnej w kształceniu ogólnym oraz wsparcie
potencjału stowarzyszeń i organizacji pozarządowych zajmujących się tą problematyką.
96. Edukacja dla bezpieczeństwa obejmuje działalność służącą zdobywaniu
przez obywateli wiedzy i umiejętności z zakresu bezpieczeństwa. Realizowana
jest przez szkolnictwo powszechne i wyższe, centralne i lokalne instytucje
państwowe oraz stowarzyszenia i organizacje pozarządowe. Priorytetowe
znaczenie ma podnoszenie świadomości społecznej w kwestii rozumienia
zagrożeń dla bezpieczeństwa oraz kształtowanie kompetencji pozwalających
w sposób celowy i racjonalny reagować na nie. Istotne jest także zwiększanie
efektywności działania administracji publicznej w sprawach bezpieczeństwa
poprzez ustawiczne podnoszenie kwalifikacji i zdolności do skutecznego reagowania
na zagrożenia.
97. Działania mediów na rzecz bezpieczeństwa. Strategicznym zadaniem
w tym sektorze bezpieczeństwa jest zacieśnianie współdziałania administracji
i służb z mediami, którego celem jest budowanie i pogłębianie świadomości
społecznej w zakresie odpowiedniego reagowania na pojawiające
się zagrożenia. Ponadto należy położyć nacisk na prowadzenie działalności
o charakterze edukacyjnym, mającej na celu szerzenie wiedzy na temat odpowiedniego
identyfikowania zagrożeń i skutecznego reagowania w takich
sytuacjach.
98. Przeciwdziałanie zagrożeniom dla bezpieczeństwa demograficznego.
Demografia stanowi istotny składnik bezpieczeństwa narodowego,
wpływający na wszystkie aspekty jego potencjału. Strategicznym zadaniem
w tym obszarze jest zahamowanie obecnych i prognozowanych niekorzystnych
zmian demograficznych w P olsce. Istotne w tym zakresie jest
tworzenie warunków sprzyjających zwiększaniu liczby urodzeń oraz wsparcie
rodzin z dziećmi na utrzymaniu. Stanie się to możliwe dzięki umiejętnie
prowadzonej polityce rodzinnej, rynku pracy oraz mieszkaniowej. Kluczowe
będą też działania na rzecz ochrony osób starszych oraz odpowiednia polityka
migracyjna.
40
99. Zapewnienie bezpieczeństwa socjalnego wymaga szeregu działań
na rzecz poprawy integracji społecznej oraz zapewnienia dostępu do usług
publicznych o odpowiednich standardach. Priorytetem polskiej polityki społecznej
jest zmniejszanie ubóstwa i wykluczenia społecznego poprzez aktywizację,
w szczególności na rynku pracy, osób wykluczonych i zagrożonych
ubóstwem. Działania na rzecz zapobiegania rozwarstwieniu i wykluczeniu
społecznemu będą wykorzystywały między innymi dobre praktyki wynikające
ze współpracy instytucji pomocy społecznej oraz instytucji rynku pracy
i ochrony zdrowia.
3.4. Działania gospodarcze w sferze bezpieczeństwa
100. Istotą działań gospodarczych w sferze bezpieczeństwa jest ochrona
podmiotów i materialnych zasobów gospodarczego potencjału bezpieczeństwa
narodowego przed zagrożeniami w czasie pokoju, kryzysu i wojny oraz
wsparcie działania podsystemów operacyjnych systemu bezpieczeństwa narodowego.
101. Wzmacnianie bezpieczeństwa finansowego. W najbliższych latach
najważniejszym zadaniem w obszarze bezpieczeństwa finansowego będzie
wzmocnienie stabilności makroekonomicznej poprzez uzdrowienie finansów
publicznych, zwiększenie stopy oszczędności i inwestycji oraz rozwój eksportu
towarów i usług. Istotne jest też wzmocnienie nadzoru finansowego nad
wszystkimi instytucjami świadczącymi usługi o charakterze bankowym.
102. Zwiększanie bezpieczeństwa energetycznego. Strategicznym
zadaniem na rzecz bezpieczeństwa energetycznego jest uruchomienie wydobycia
surowców energetycznych z krajowych złóż niekonwencjonalnych,
rozwój infrastruktury sieciowej i wytwórczej w oparciu o paliwa węglowe,
jądrowe i gazowe oraz zapewnienie zróżnicowanego dostępu do źródeł
i dróg dostaw surowców energetycznych. Kluczowa jest liberalizacja rynków
energii oraz tworzenie warunków dla realizacji inwestycji w sektorze
energetycznym. Istotnym elementem polityki państwa będzie zapewnienie
stabilności dostaw oraz integracja systemów energetycznych z państwami
członkowskimi UE.
41
103. Utrzymywanie rezerw strategicznych. Sprawny i racjonalny system
rezerw strategicznych zapewnia wsparcie realizacji zadań w zakresie bezpieczeństwa
i obrony państwa, odtworzenia infrastruktury krytycznej, złagodzenia
zakłóceń w ciągłości dostaw służących funkcjonowaniu gospodarki i zaspokojeniu
podstawowych potrzeb obywateli, ratowania ich życia i zdrowia,
a także wypełnienia zobowiązań międzynarodowych Polski. Najważniejszym
zadaniem w tym zakresie jest opracowanie i przyjęcie przez Radę Ministrów
Rządowego Programu Rezerw Strategicznych oraz zapewnienie mu finansowania
na poziomie, który umożliwi realizację zaplanowanych działań. Równie
istotne jest zapewnienie sprawnego funkcjonowania systemu zapasów
interwencyjnych ropy naftowej i paliw, zabezpieczających zaopatrzenie Polski
w sytuacjach kryzysowych oraz jego optymalizacja w zakresie zarządzania
zapasami i efektywności kosztowej.
104. Wzmacnianie bezpieczeństwa żywnościowego. Niezbędne jest
wdrożenie polityki rolnej, która zwiększy odporność produkcji rolnej na niekorzystne
zjawiska i utrzymanie kontroli nad ważnymi dla bezpieczeństwa
państwa działami gospodarki żywnościowej oraz zagwarantuje właściwy poziom
samowystarczalności żywnościowej.
105. Ochrona środowiska naturalnego. Działania zwiększające bezpieczeństwo
ekologiczne będą się koncentrowały na poprawie stanu środowiska,
zachowaniu różnorodności biologicznej oraz adaptacji do zmian klimatu,
w szczególności poprzez uwzględnienie konieczności zapewnienia odpowiedniego
poziomu inwestycji w źródła niskoemisyjne. W ramach ochrony środowiska
kontynuowane będą działania na rzecz poprawy czystości powietrza, wód,
gleb oraz właściwej gospodarki odpadami. Adaptacja do zmieniających się uwarunkowań
klimatycznych i hydrologicznych wymaga wdrożenia nowych rozwiązań
systemowych, ukierunkowanych między innymi na minimalizowanie
skutków klęsk żywiołowych i ekstremalnych zjawisk pogodowych. Szczególne
znaczenie w tym kontekście ma realizacja działań przeciwpowodziowych oraz
usprawnienie systemu zarządzania kryzysowego. Istotne jest też prowadzenie
kampanii edukacyjnych upowszechniających ochronę środowiska, zachowanie
różnorodności biologicznej oraz adaptację do zmian klimatu. Gospodarka wodna
musi stać się priorytetem w skali całej gospodarki kraju.
42
106. Zapewnienie bezpieczeństwa kluczowych struktur przestrzennych
gospodarki narodowej. Priorytetem polskiej polityki przestrzennego
zagospodarowania kraju jest ograniczenie nadmiernego, chaotycznego rozprzestrzeniania
się miast określane jako suburbanizacja. Pożądane jest tworzenie
podsystemów społeczno-gospodarczych o strukturach otwartych, dużej
samowystarczalności i komplementarności. Istotne jest tworzenie warunków
dla skutecznej realizacji działań obronnych oraz uwzględnianie potrzeb obronnych
kraju (w tym lokalizacji obiektów wojskowych) w planach zagospodarowania
przestrzennego oraz przy podejmowaniu decyzji przestrzennych.
107. Badania naukowe i prace rozwojowe na rzecz bezpieczeństwa
i obronności. Strategiczne dla państwa kierunki są określane w Krajowym
Programie Badań. Dotyczą one obszarów aktywności państwa o zasadniczym
znaczeniu dla jego postępu cywilizacyjnego, rozwoju społecznego i gospodarczego
oraz stanowią istotny element budowania potencjału bezpieczeństwa
państwa. Zasadniczym celem badań naukowych i prac rozwojowych powinna
być możliwość praktycznego zastosowania uzyskanych wyników, zwłaszcza
dla rozwoju zdolności operacyjnych Sił Zbrojnych RP oraz służb i instytucji
odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa i obywateli. Należy dążyć do
zacieśnienia współpracy i silniejszego powiązania między odbiorcą końcowym
a przemysłem i sektorem badawczo-rozwojowym, w szczególności w zakresie
wspólnego finansowania i komercjalizacji wyników badań nad technologiami
podwójnego zastosowania. Istotne będzie zwiększanie zaangażowania polskich
ośrodków w interdyscyplinarne projekty i programy międzynarodowe,
co pozwoli na zdobycie nowej wiedzy i doświadczeń oraz wzmocnienie potencjału
i konkurencyjności polskich podmiotów.
43
Rozdział IV
KO NCEPCJA PRZ YGOTO WAŃ
STRATE GICZ NYCH.
STRATE GIA PREPARAC YJNA
108. Różnorodność wyzwań i nieprzewidywalność zagrożeń sprawia, że system
bezpieczeństwa narodowego powinien być zdolny do wszechstronnej reakcji
na pojawiające się problemy: od lokalnych i ograniczonych w skutkach
do obejmujących całe państwo. Powinien być przekształcany tak, by monitorować
i prognozować potencjalne zagrożenia, szybko i adekwatnie na nie reagować
oraz rozwijać zdolności do usuwania skutków sytuacji kryzysowych.
109. Podstawowym założeniem koncepcji działań przygotowawczych jest
właściwe połączenie w systemie bezpieczeństwa narodowego jego składników
militarnych i niemilitarnych, wewnętrznych i zewnętrznych. Działania te koncentrować
się będą na realizacji trzech priorytetów preparacyjnych: stosownej
integracji podsystemu kierowania bezpieczeństwem narodowym; profesjonalizacji
podsystemów operacyjnych (obronnego i ochronnych); powszechności
przygotowań podsystemów wsparcia (społecznych i gospodarczych). Kluczowe
zadania wiążą się z ustanowieniem podstaw prawnych i organizacyjnych
zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego oraz wdrożeniem zasad
i procedur polityczno-strategicznego kierowania bezpieczeństwem narodowym,
jednolitych we wszystkich stanach bezpieczeństwa państwa.
4.1. Podsystem kierowania bezpieczeństwem narodowym
110. Działania zmierzające do integrowania kierowania bezpieczeństwem
narodowym obejmują niezbędne zmiany na płaszczyźnie instytucjonalnej,
infrastrukturalnej, proceduralnej i legislacyjnej.
44
111. Zmiany instytucjonalne. Konieczne jest instytucjonalne wzmocnienie
Rady Ministrów w zakresie kierowania bezpieczeństwem narodowym poprzez
powołanie organu pomocniczego, którego zadaniem byłoby w pierwszej
kolejności usprawnienie koordynacji służb specjalnych i nadzoru nad nimi.
W przyszłości rozważyć można rozszerzenie zakresu kompetencji tego organu
o inne obszary bezpieczeństwa narodowego lub powołanie odrębnego organu
pomocniczego Rady Ministrów.
112. Zmiany infrastrukturalne. Pilną potrzebą jest poprawa infrastruktury
wykorzystywanej na potrzeby kierowania bezpieczeństwem narodowym
zarówno w zakresie modernizacji obiektów specjalnych, jak i wykorzystania
nowoczesnych urządzeń technicznych o wysokim poziomie bezpieczeństwa
informacyjnego i telekomunikacyjnego. Ponadto uporządkowania wymaga
wykorzystanie systemów teleinformatycznych związanych z ostrzeganiem
i alarmowaniem. Priorytetowym zadaniem jest wprowadzenie, na potrzeby
najwyższych władz państwa, specjalnych środków transportu powietrznego,
zapewniających ciągłość funkcjonowania, odporność i strategiczną mobilność
systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym.
113. Zmiany proceduralne. Konieczne jest doskonalenie procedur planowania,
organizowania, koordynacji i nadzoru w sferze bezpieczeństwa, zapewniające
spójność kierowania bezpieczeństwem narodowym z systemem
zarządzania rozwojem kraju. Wynika to z nierozłączności i wzajemnej zależności
rozwoju i bezpieczeństwa oraz potrzeby kompleksowego i zintegrowanego
podejścia do bezpieczeństwa. Istotne też będzie zapewnienie spójności
zarządzania kryzysowego z reagowaniem obronnym poprzez określenie
wspólnych obszarów ujętych w planach zarządzania kryzysowego i planach
operacyjnych wszystkich szczebli. Należy dążyć do wprowadzenia na wszystkich
szczeblach administracji publicznej jednego dokumentu planistycznego
obejmującego sprawy obronne, zarządzania kryzysowego i obrony cywilnej.
114. Zmiany legislacyjne. Wdrożenie nowych rozwiązań integrujących kierowanie
bezpieczeństwem narodowym wymagać może zmian legislacyjnych,
które precyzyjnie określałyby rolę władz i instytucji państwowych w systemie
bezpieczeństwa narodowego, narzędzia jakimi one dysponują oraz zasady koordynacji
działań.
45
4.2. Podsystem obronny
115. Celem przygotowania podsystemu obronnego jest utrzymanie i jakościowa
transformacja potencjału bezpieczeństwa narodowego w dziedzinie
obronnej, z uwzględnieniem pierwszoplanowej potrzeby posiadania zdolności
niezbędnych do zapewnienia bezpośredniego bezpieczeństwa własnego narodu
i obywateli oraz terytorium i struktur państwa. Przygotowanie potencjału
obronnego obejmuje rozwój dyplomacji, Sił Zbrojnych RP , służb specjalnych
działających w sferze obronnej oraz przemysłowego potencjału obronnego.
Wpisuje się ono we wzmocnienie zdolności obronnych NATO oraz budowę
takich zdolności Unii Europejskiej. Obszarem wiążącym podsystem obronny
z pozostałymi podsystemami jest planowanie obronne.
116. Dyplomacja. Priorytetem transformacji polskiej dyplomacji jest kontynuacja
modernizacji służby zagranicznej. Obejmować ona będzie optymalizację
sieci polskich placówek zagranicznych oraz realizację projektów inwestycyjnych
służących poprawie wizerunku i standardów ich funkcjonowania.
Wprowadzona zostanie reforma szkolenia i doskonalenia kadr oraz upowszechnione
będą nowoczesne techniki zarządzania w M SZ i placówkach zagranicznych.
Kontynuowana będzie informatyzacja i rozbudowa infrastruktury
teleinformatycznej służby zagranicznej.
117. Siły Zbrojne RP. Do najpilniejszych zadań przygotowawczych w obszarze
obrony narodowej należy kontynuacja rozwoju zdolności operacyjnych
Sił Zbrojnych RP , z uwzględnieniem wymaganego poziomu interoperacyjności
w ramach NATO . Podstawą tego rozwoju jest pozyskiwanie nowoczesnego
sprzętu wojskowego, jak również utrzymanie i rozwój systemu
jego zabezpieczenia. Priorytetowe znaczenie ma stworzenie nowego jakościowo
narodowego systemu obrony powietrznej, w tym przeciwrakietowej.
Konieczna jest także dalsza rozbudowa systemów informacyjnych, tak aby
Siły Zbrojne RP uzyskały między innymi zdolności prowadzenia rozpoznania
obrazowego oraz zdolności sieciocentryczne. Zinformatyzowanie systemów
walki i wsparcia, wraz ze zwiększeniem mobilności wojsk lądowych, powinno
wzmocnić kluczowe z punktu widzenia obrony państwa zdolności związane
z działaniami przeciw zaskoczeniu. Rozwijanie zdolności Sił Zbrojnych RP do
46
rozpoznania i precyzyjnego rażenia wyselekcjonowanych obiektów oraz przeciwdziałania
szerokiemu spektrum zagrożeń asymetrycznych będzie jednym
z elementów skutecznego odstraszania. Rozwojowi zdolności operacyjnych
Sił Zbrojnych RP musi towarzyszyć podnoszenie poziomu wyszkolenia
i umiejętności profesjonalnego wykorzystywania zaawansowanej techniki
wojskowej, w tym narzędzi informatycznych. Konieczne będzie rozwijanie
w Siłach Zbrojnych RP zdolności do działań w cyberprzestrzeni, w tym stworzenie
mechanizmów cyberobrony i wzmocnienie dedykowanych jej jednostek.
Istotne jest też rozwijanie narodowych zdolności w zakresie kryptologii
i nabycie pełnych zdolności w dziedzinie wytwarzania narodowych
rozwiązań kryptograficznych w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu
bezpieczeństwa systemów teleinformatycznych. Osiąganie kompetencji Sił
Zbrojnych RP w zakresie kryptologii powinno wynikać z jednolitej polityki
kryptologicznej i jest czynnikiem krytycznym w zapewnieniu bezpieczeństwa
teleinformatycznego.
118. Istotne jest dokończenie reformy systemu kierowania i dowodzenia siłami
zbrojnymi, konsolidującej działanie połączonych organów dowodzenia
wokół podstawowych funkcji planowania, dowodzenia ogólnego i dowodzenia
operacyjnego.
119. Reformy wymaga funkcjonowanie Narodowych Sił Rezerwowych, które
powinny stać się formacjami zwartymi, umożliwiającymi realne wzmocnienie
i uzupełnienie zdolności operacyjnych zarówno na potrzeby lokalnego
reagowania w sytuacjach kryzysowych, jak i w warunkach ich użycia do
działań w obronie kraju. Zmiana ta powinna być połączona z szerszą reformą
przygotowania rezerw mobilizacyjnych oraz budową systemu powszechnego
bezpieczeństwa terytorialnego.
120. Zmiany w systemie szkolnictwa wojskowego powinny zmierzać do jego
konsolidacji oraz być zorientowane na poprawę efektywności szkolenia i prowadzenia
badań naukowych na potrzeby bezpieczeństwa i obronności państwa,
poprawę wydatkowania środków publicznych, a także wpisanie obszaru
szkolenia i doskonalenia zawodowego szeregowych i podoficerów w krajowy
system edukacji oparty na Polskiej Ramie Kwalifikacji. Istotne jest uspraw47
nienie systemu wojskowej opieki medycznej, ukierunkowanej na odbudowę
korpusu medycznego oraz modernizację polowej techniki medycznej.
121. Służby specjalne. Priorytetowo w rozwoju służb specjalnych należy
traktować jakość kadr tych służb oraz wdrożenie najnowszych zinformatyzowanych
technicznych systemów wywiadowczych i kontrwywiadowczych.
Wojskowe służby specjalne powinny być silniej zintegrowane z resortem
obrony narodowej.
122. Przemysłowy potencjał obronny. Konieczne jest wzmocnienie konkurencyjności
i innowacyjności krajowego przemysłu obronnego oraz związanego
z nim sektora naukowo-badawczego. Administracja rządowa powinna
tworzyć warunki prawne, zachęty inwestycyjne oraz mechanizmy instytucjonalno-
koordynacyjne dla rozwoju przemysłowego potencjału obronnego,
w tym dla zwiększenia jego innowacyjności. Ze strony podmiotów przemysłu
obronnego konieczne jest lepsze rozpoznanie potrzeb głównych użytkowników
sprzętu wojskowego, dywersyfikacja i uatrakcyjnienie oferty rynkowej w zakresie
nowoczesnych wyrobów, a także poszukiwanie możliwości racjonalizacji
asortymentu i kosztów produkcji oraz rozwijanie współpracy z zagranicznymi
partnerami. Działania obydwu stron muszą być ukierunkowane na osiągnięcie
wysokiej jakości produkcji zgodnie z oczekiwaniami Sił Zbrojnych RP oraz na
uzyskanie takiego stopnia konkurencyjności, który pozwoliłby na partnerską
współpracę z firmami europejskimi i światowymi koncernami zbrojeniowymi.
123. Rozwój krajowego przemysłu obronnego musi się odbywać w równowadze
ze zobowiązaniami międzynarodowymi Polski, w tym związanymi z budową
europejskiego rynku obronnego. Państwo polskie będzie wspierało konkurencyjność,
przejrzystość i efektywność europejskiej bazy technologicznoprzemysłowej
sektora obronnego, chroniąc jednocześnie własny podstawowy
interes bezpieczeństwa i korzystając w tym celu z wszystkich dostępnych
instrumentów prawnych i politycznych. Przesłankami dla potrzeby ochrony
tego interesu są między innymi konieczność zapewnienia ciągłości działań
państwa w warunkach nagłego lub realnego zagrożenia jego bezpieczeństwa,
bezpieczeństwo informacji oraz bezpieczeństwo dostaw sprzętu wojskowego
i zabezpieczenie możliwości jego operacyjnego użycia.
48
4.3. Podsystemy ochronne
124. Celem przygotowania podsystemów ochronnych jest dostosowany do
strategii operacyjnej rozwój (organizacyjny, techniczny, szkoleniowy) służb,
straży oraz wszelkich instytucji odpowiedzialnych za ochronę ludności, porządek
publiczny i zarządzanie kryzysowe, a także zapewniających swobodę
korzystania z praw i wolności obywatelskich.
125. Wymiar sprawiedliwości. Do najważniejszych zadań przygotowawczych
należy kompleksowa reforma funkcjonalna wymiaru sprawiedliwości. Jej celem
jest zwiększenie sprawności, jakości i efektywności funkcjonowania sądownictwa
powszechnego. Przyspieszeniu postępowań sądowych, zwiększeniu ich przejrzystości
oraz usprawnieniu wymiany informacji służy kontynuacja informatyzacji
i cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości. Konieczne są też zmiany w działaniu
zawodów i modelu edukacji prawniczej oraz zapewnienie lepszego dostępu do
informacji prawnej i usług prawniczych. W systemie penitencjarnym niezbędne
jest maksymalne wykorzystanie możliwości, jakie dają środki probacyjne, w tym
zwiększenie możliwości stosowania systemu dozoru elektronicznego.
126. Służby specjalne. Zadania przygotowawcze w obszarze służb specjalnych
ukierunkowane będą na poprawę ich organizacji, wyposażenia oraz
szkolenia. Konieczne jest skorygowanie systemu nadzoru nad nimi oraz
zwiększenie ich zdolności do przygotowania zintegrowanego produktu informacyjnego.
Należy również zmierzać do ustanowienia standardów związanych
z czynnościami operacyjno-rozpoznawczymi poszczególnych służb specjalnych,
a w związku z narastającym transsektorowym charakterem zagrożeń
– budować platformy współdziałania służb i innych instytucji przeciwdziałających
zagrożeniom o szczególnej wadze dla bezpieczeństwa państwa.
127. Instytucje przeciwdziałania i zwalczania terroryzmu i ekstremizmu.
Konieczne jest dalsze wzmacnianie koordynacji działań instytucji
państwowych uczestniczących w systemie ochrony antyterrorystycznej kraju.
Szansą na zwiększenie ich spójności i skuteczności będzie przygotowanie rządowego
dokumentu strategicznego (programu antyterrorystycznego), obejmującego
istotne aspekty polityki antyterrorystycznej.
49
128. Instytucje właściwe do spraw cyberbezpieczeństwa. Do najważniejszych
zadań przygotowawczych w obszarze cyberbezpieczeństwa należy
wdrożenie i rozwijanie systemowego podejścia do sfery cyberbezpieczeństwa
w wymiarze prawnym, organizacyjnym i technicznym. Konieczne jest określenie
zasad prowadzenia aktywnej obrony oraz budowa narodowego systemu
obrony cybernetycznej, w tym rozwijanie Krajowego Systemu Reagowania
na Incydenty Komputerowe w C yberprzestrzeni Rzeczypospolitej Polskiej,
kompatybilnego z systemami państw sojuszniczych. Istotne jest stworzenie
narodowego ośrodka koordynacji, wspierającego organizację współpracy pomiędzy
poszczególnymi podmiotami realizującymi zadania w zakresie cyberbezpieczeństwa
i wymianę informacji oraz promującego dobre praktyki
w dziedzinie cyberbezpieczeństwa. Ważne jest nabycie pełnych kompetencji
do rozpoznawania, zapobiegania i zwalczania cyberzagrożeń oraz zdolności
do wytwarzania polskich rozwiązań technologicznych przeznaczonych do zapewnienia
odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni. Zapewnione
zostaną odpowiednie warunki tworzenia i działania partnerstwa
publiczno-prywatnego w dziedzinie cyberbezpieczeństwa.
129. Początkiem procesu wzmacniania odporności systemu teleinformatycznego
Rzeczypospolitej Polskiej powinno być stworzenie obszarów bezpieczeństwa
wybranych systemów teleinformatycznych istotnych dla bezpieczeństwa
państwa oraz odpowiednio zabezpieczonych dróg komunikacji między nimi.
W dalszej kolejności zbudowana zostanie jednolita platforma teleinformatyczna,
umożliwiająca bezpieczne przetwarzanie i wymianę danych pomiędzy
jednostkami administracji publicznej.
130. Istotne jest też zwiększanie świadomości użytkowników o zagrożeniach
w cyberprzestrzeni poprzez intensyfikację działań edukacyjnych na wszystkich
poziomach nauczania, a także w formie szkoleń i kampanii społecznych.
Wskazane jest uruchomienie specjalnych kierunków studiów związanych
z bezpieczeństwem funkcjonowania w cyberprzestrzeni oraz rozwijanie programów
badawczych w tym obszarze.
131. Instytucje ochrony informacji niejawnych. Kluczowym zadaniem
przygotowawczym w tej sferze jest zapewnienie rządowej niejawnej łączności sta50
cjonarnej i mobilnej. Ważnym zadaniem jest też ciągłe dostosowywanie rozwiązań
prawnych, proceduralnych, fizycznych i technicznych do pojawiających się
zagrożeń dla przechowywania, przetwarzania i wymiany informacji niejawnych.
W tym kontekście istotne znaczenie posiada pogłębianie współpracy w ramach
NATO i UE. Podstawowe znaczenie dla ochrony systemów teleinformatycznych
ma rozwój i implementacja narodowych rozwiązań z zakresu kryptografii.
132. Instytucje ochrony infrastruktury krytycznej. Ochrona kluczowej
infrastruktury państwa wymaga uporządkowania przepisów w celu stworzenia
jednej kategorii obiektów infrastruktury krytycznej. Wiązać się to będzie
z potrzebą zmian zarówno w przepisach dotyczących obiektów podlegających
obowiązkowej ochronie, jak i obiektów podlegających szczególnej ochronie.
Spójne przepisy zagwarantują podniesienie odporności wszystkich elementów
infrastruktury krytycznej, za co odpowiadać powinien powołany ustawowo
organ do spraw ochrony infrastruktury krytycznej. Nowe przepisy powinny
również stworzyć system realnych zachęt dla właścicieli infrastruktury
krytycznej do inwestowania w bezpieczeństwo.
133. Służby porządku publicznego. Skuteczne przeciwdziałanie naruszeniom
porządku publicznego wymaga wzmocnionej koordynacji różnych
aspektów funkcjonowania podsystemu ochronnego oraz dalszej modernizacji
służb i formacji odpowiadających za ten obszar funkcjonowania państwa.
W zakresie zwalczania przestępczości zorganizowanej konieczne jest
usprawnienie zinstytucjonalizowanej wymiany informacji między wszystkimi
służbami i instytucjami zaangażowanymi w przeciwdziałanie tej formie
przestępczości. Istotne jest ustawiczne podnoszenie bezpieczeństwa w ruchu
drogowym. Niezbędne jest usprawnienie zabezpieczenia imprez masowych,
a także kontynuacja wysiłków związanych z przeciwdziałaniem przestępczości
gospodarczej i narkotykowej oraz handlowi ludźmi. Dla zapewnienia skutecznego
działania konieczne jest zintegrowanie systemów łączności służb,
w tym budowa ogólnokrajowego cyfrowego systemu łączności radiowej.
134. Służby bezpieczeństwa powszechnego (ratownictwo i ochrona
ludności). Warunkiem skutecznego przygotowania państwa do realizacji
zadań ratowniczych w celu ochrony życia, zdrowia, mienia i środowiska oraz
51
pomocy humanitarnej (rozumianej jako działania mające na celu zapewnienie
warunków niezbędnych do przetrwania, podejmowane w fazie reagowania
przez służby i organizacje ratownicze) jest optymalne wykorzystanie istniejących
zasobów, w szczególności Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego,
Państwowego Ratownictwa Medycznego (PRM ), Systemu Powiadamiania Ratunkowego
oraz potencjału stowarzyszeń (ochotnicze straże pożarne) i innych
organizacji pozarządowych (społeczne organizacje ratownicze) oraz zapewnienie
sprawnych mechanizmów ich doskonalenia i współdziałania. Ważnym zadaniem
jest i będzie doskonalenie standardów w danym obszarze ratowniczym,
z uwzględnieniem obszarów współpracy pomiędzy poszczególnymi służbami
i podmiotami ratowniczymi oraz szczególnych wymagań organizacji systemu
PRM , którego jednostki udzielają świadczeń osobom w stanie nagłego zagrożenia
zdrowotnego. Powiązany z problematyką ochrony ludności obszar obrony
cywilnej wymaga kompleksowej transformacji i dostosowania do obecnej sytuacji
społeczno-gospodarczej, w tym zobowiązań międzynarodowych. Pilnym
zadaniem jest kontynuacja budowy Systemu Powiadamiania Ratunkowego
oraz systemów służb bezpośrednio wykonujących zadania ratownicze. Poprawa
współdziałania wyżej wymienionych podmiotów wymaga również zapewnienia
im zintegrowanego systemu łączności radiowej.
135. W ochronie zdrowia należy kontynuować doskonalenie struktur związanych
z ratownictwem medycznym, podstawową opieką zdrowotną oraz
specjalistyczną bazą leczniczą. Istotne jest też doskonalenie przygotowań organizacyjno-
planistycznych, proceduralnych i materiałowych do funkcjonowania
w sytuacjach zagrożeń i w czasie wojny.
136. Służby graniczne. Z uwagi na rosnące znaczenie transgranicznego
wymiaru bezpieczeństwa doskonalony będzie zintegrowany system zarządzania
granicą UE/Schengen. Zwiększenie skuteczności państwa w walce
z nielegalną migracją wymaga zmian kompetencji uczestników tego systemu,
a zwłaszcza wynikających z poszerzenia funkcji i zadań Straży Granicznej
i przekształcenia jej w formację graniczno-migracyjną.
137. Służby ochrony najważniejszych organów władzy i administracji
publicznej. Dbałość o bezpieczeństwo najważniejszych organów władzy pań52
stwowej wymaga sprawnej służby ochronnej i nowoczesnych środków transportu.
Doprecyzować należy zasady i procedury dotyczące transportu i przemieszczania
się osób zajmujących najważniejsze stanowiska w państwie, zwłaszcza
w zakresie regulacji sposobu realizacji lotów o statusie HEAD . Określić należy
także ośrodek koordynujący bezpieczeństwo transportu lotniczego VIP .
138. Inne podsystemy ochronne. Rosnący udział sektora prywatnego w zapewnianiu
bezpieczeństwa oraz potencjał prywatnych instytucji ochrony jest
szansą na wzmocnienie bezpieczeństwa obywateli oraz racjonalizację wydatków
państwa. Warunkiem koniecznym dla dalszego rozwoju prywatnego sektora
usług ochrony osób i mienia jest doskonalenie nadzoru i kontroli nad jego działalnością.
Konieczne jest także określenie jego roli i opracowanie zasad współpracy
w systemie bezpieczeństwa państwa, zwłaszcza w stanach nadzwyczajnych.
4.4. Podsystemy społeczne
139. Celem przygotowania podsystemów społecznych bezpieczeństwa narodowego
jest zapewnienie ich efektywnego funkcjonowania w razie zagrożenia
i wojny oraz doskonalenie zasad, procedur i zdolności realizacji zadań
społecznego wsparcia operacyjnych podsystemów.
140. System ochrony dziedzictwa narodowego. Niezbędna jest modyfikacja
systemu ochrony dóbr kultury przed zagrożeniami powszechnymi i wojennymi
oraz doskonalenie spójnej polityki kulturalnej i historycznej państwa,
uwzględniającej wymogi współczesnej ekonomii oraz zmiany zachodzące
w obecnym świecie. Powinna ona również umożliwiać sprawowanie efektywnego
mecenatu państwa, zapewniać wystarczający wzrost środków na ochronę
dóbr kultury i dziedzictwa narodowego oraz określać ich rolę w rozwoju jednostek
i narodu. Sprawą istotną jest także odpowiednia edukacja kulturalna
oraz historyczna, obejmująca promowanie obszarów związanych między innymi
z tradycją i dziedzictwem, uwzględniająca jednocześnie współczesne realia,
takie jak kultura masowa, turystyka oraz środki komunikacji społecznej.
141. Instytucje edukacji dla bezpieczeństwa. Działania na rzecz podnoszenia
kompetencji w obszarze bezpieczeństwa wymagają intensyfikacji
53
i lepszego skoordynowania. Większy nacisk należy położyć na jakość kształcenia
w obszarach istotnych dla bezpieczeństwa państwa i obywateli w powszechnym
systemie edukacji i w szkolnictwie wyższym, a także na doskonalenie
zawodowe żołnierzy, funkcjonariuszy, personelu cywilnego wojska
i służb, pracowników administracji publicznej oraz nauczycieli przedmiotu
edukacja dla bezpieczeństwa. Wymagać to będzie uporządkowania kwestii
kształcenia na poziomie wyższym prowadzonego w szczególności przez uczelnie
nadzorowane przez Ministra Obrony Narodowej i ministra właściwego
do spraw wewnętrznych, między innymi poprzez tworzenie spójnych programów
nauczania na potrzeby zintegrowanego bezpieczeństwa narodowego
oraz reformę szkolnictwa wojskowego. W tym kontekście warto rozważyć,
aby korzystając z istniejącego potencjału i zasobów, przekształcić jedną lub
kilka z tych uczelni w jakościowo nową uczelnię publiczną kształcącą w zakresie
zintegrowanego bezpieczeństwa narodowego, realizującą programy
nauczania w wymiarze transsektorowym i ponadresortowym, co pozwoliłoby
na uzyskanie odpowiadającej potrzebom państwa jakości nauczania.
142. Media w systemie bezpieczeństwa narodowego. Wskazane jest dalsze
rozwijanie i pogłębianie współpracy przedstawicieli instytucji państwowych
i mediów zaangażowanych w ochronę bezpieczeństwa narodowego. Konieczna
będzie poprawa przygotowania służb prasowych instytucji państwowych
i dziennikarzy zajmujących się problematyką bezpieczeństwa narodowego oraz
większe ukierunkowanie misji mediów publicznych na tę tematykę.
143. Przeciwdziałanie zagrożeniom demograficznym. Istotnym priorytetem
państwa polskiego będzie dalsze przeciwdziałanie niekorzystnym tendencjom
demograficznym. Obejmować ono będzie wzmocnioną politykę rodzinną
oraz spójną politykę migracyjną. W obszarze polityki rodzinnej należy kontynuować
działania na rzecz godzenia życia zawodowego z życiem prywatnym, w tym
rozwijać opiekę instytucjonalną nad dziećmi oraz alternatywne formy opieki nad
osobami starszymi. Ponadto, w działaniach państwa należy uwzględniać wspieranie
osób powracających i rozważających zamiar powrotu do Polski.
144. Bezpieczeństwo socjalne. Bezpieczeństwo socjalne osób i rodzin będzie
zapewniane między innymi przez spójny system zabezpieczenia społecz54
nego. Planuje się stworzenie całościowego i efektywnego systemu zasiłków
oraz świadczeń społecznych, stymulującego ekonomiczne usamodzielnianie
się i podejmowanie zatrudnienia na otwartym rynku pracy oraz takiego,
w którym unika się ryzyka długotrwałego wykluczenia społecznego.
4.5. Podsystemy gospodarcze
145. Celem przygotowań podsystemów gospodarczych bezpieczeństwa narodowego
jest opracowanie i wdrożenie odpowiednich strategii i programów
zapewniania bezpiecznego funkcjonowania podmiotów gospodarczych państwa
w czasie zagrożenia i wojny oraz realizacja zadań gospodarczego wsparcia
operacyjnych podsystemów systemu bezpieczeństwa narodowego.
146. Instytucje bezpieczeństwa finansowego. W warunkach światowego
kryzysu finansowego szczególnego znaczenia nabiera sprawność instytucji odpowiedzialnych
za bezpieczeństwo finansowe Polski. Skuteczniejsze zapobieganie
zagrożeniom z pogranicza przestępstw finansowych oraz zapobieganie wykorzystywania
luk w przepisach prawnych wymaga wzmocnionej współpracy i koordynacji
instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo finansowe państwa oraz
odpowiednich służb ochrony państwa. Pożądana jest większa aktywność wymiaru
sprawiedliwości wobec podmiotów zagrażających swoim działaniem inwestorom
lub gospodarce. Istotne też jest realizowanie strategii wejścia Polski do strefy
euro oraz jej ewentualne aktualizowanie, gdyż przyjęcie europejskiej wspólnej
waluty może stworzyć skuteczną ochronę przed zawirowaniami walutowymi
i pozwoli Polsce na pełny udział w unijnych procesach decyzyjnych.
147. Podmioty bezpieczeństwa energetycznego. Do priorytetów przygotowawczych
określających kierunki rozwoju i doskonalenia bezpieczeństwa
energetycznego Polski należy zaliczyć uruchomienie przemysłowego wydobycia
gazu ziemnego ze złóż niekonwencjonalnych, w tym opracowanie technologii
wydobywczej dostosowanej do specyfiki krajowych złóż tego surowca, rozbudowę
sieci przesyłowych i magazynów do przesyłu dodatkowych ilości gazu ziemnego
do odbiorców krajowych i zagranicznych oraz budowę regionalnego centrum
dystrybucyjno-magazynowego gazu ziemnego na terytorium Polski. Należy
rozbudować terminal LNG o kolejne możliwości regazyfikacyjne oraz istnie55
jące i nowe połączenia gazowe w ramach Grupy Wyszehradzkiej w celu budowy
regionalnego rynku gazu. Kontynuować należy prace na rzecz zróżnicowania
źródeł dostaw ropy naftowej, w tym komercyjnej realizacji projektu dotyczącego
importu surowca z rejonu Morza Kaspijskiego oraz wsparcie dla uruchomienia
przemysłowego wydobycia ropy naftowej ze złóż niekonwencjonalnych
w P olsce. Ważna jest także postępująca modernizacja systemu magazynowania,
przesyłu i dystrybucji ropy naftowej i paliw w kraju oraz planowane polepszenie
parametrów terminalu naftowego. Istotna jest przebudowa sektora wytwarzania
energii elektrycznej, z uwzględnieniem priorytetu, jakim jest wykorzystanie
krajowych złóż nośników energii pierwotnej (węgiel kamienny, brunatny i gaz,
w tym ze złóż niekonwencjonalnych) oraz energetyki jądrowej. W tym celu
koniecznym jest zapewnienie wsparcia państwa dla długoterminowych, kapitałochłonnych
inwestycji w nowe moce w elektroenergetyce. Bezpieczeństwo
państwa wymaga międzyresortowej koordynacji, z uwzględnieniem podziału
kompetencji w R adzie Ministrów w zakresie polityki energetycznej oraz zapewnienia
wpływu państwa na jej realizację przez przedsiębiorstwa energetyczne,
co umożliwi szybką i skuteczną reakcję w przypadku pojawienia się zagrożeń
na rynkach energetycznych. Konieczne jest zachowanie przez państwo kontroli
nad kluczową infrastrukturą sektora paliwowo-energetycznego oraz rozszerzenie
nadzoru i kontroli nad bogactwem zasobów geologicznych państwa.
148. System rezerw strategicznych. Kluczowym zadaniem w zakresie
utrzymania systemu rezerw strategicznych jest zapewnienie finansowania
z budżetu państwa dla Rządowego Programu Rezerw Strategicznych na poziomie
umożliwiającym realizację zadań zaplanowanych w perspektywie pięciu lat.
149. Bezpieczeństwo żywnościowe. W celu właściwej ochrony zdrowia
i interesów konsumentów artykułów rolno-spożywczych istotne jest wzmocnienie
kontroli żywności, tak aby działania państwowe zapewniały jednolity
i sprawny nadzór nad jej produkcją i dystrybucją.
150. Podmioty ochrony środowiska naturalnego. Z uwagi na rozproszenie
kontroli przestrzegania prawa dotyczącego ochrony środowiska w P olsce,
podjęte zostaną prace nad wzmocnieniem i usprawnieniem działań służb
ochrony środowiska. Rozwijana będzie współpraca międzynarodowa w ob56
szarze bezpieczeństwa ekologicznego, wspierająca organizacje i porozumienia
międzynarodowe na rzecz ograniczania emisji zanieczyszczeń, globalnej polityki
klimatycznej i zachowania różnorodności biologicznej, respektujące poziom
rozwoju i strukturę gospodarek narodowych państw uczestniczących.
151. Jednostki naukowe. Konieczne jest zwiększenie nowoczesności i innowacyjności
potencjału naukowo-badawczego w obszarze bezpieczeństwa
i obronności państwa poprzez aktywizację współpracy naukowo-przemysłowej
(w tym międzynarodowej) środowiska naukowo-badawczego. Potrzeby
zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego wymagają interdyscyplinarnego
podejścia do badań naukowych i prac rozwojowych z zakresu
bezpieczeństwa narodowego, między innymi poprzez wspólne finansowanie
badań nad technologiami podwójnego zastosowania, możliwych do komercyjnego
wykorzystania również w sektorze cywilnym. Kluczowe dla zwiększenia
potencjału naukowego jest zapewnienie wieloletniej perspektywy
stabilnego finansowania badań naukowych i prac rozwojowych w obszarach
uznanych za priorytetowe ze względu na bezpieczeństwo narodowe. Należy
dążyć do ustalenia proporcji nakładów na badania naukowe i prace rozwojowe
z obszaru bezpieczeństwa i obronności państwa w relacji do wysokości
PKB w poszczególnych latach budżetowych w drodze ustawowej. Zmierzać
należy również do zwiększenia nakładów na badania i rozwój w dziedzinie
bezpieczeństwa, w tym obronności, także poprzez poszukiwanie pozabudżetowych
źródeł finansowania oraz szerokie wykorzystywanie dostępnych instrumentów
(prawnych, finansowych, organizacyjnych), ułatwiających krajowym
podmiotom prowadzenie działalności naukowo-badawczej.
57
ZAKOŃCZE NIE
152. Z a realizację postanowień niniejszej strategii odpowiadają ministrowie
kierujący działami administracji rządowej, kierownicy urzędów centralnych,
wojewodowie, organy samorządu terytorialnego oraz inne podmioty, we właściwościach
których pozostają sprawy z zakresu bezpieczeństwa państwa.
153. Treści Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej są rozwijane
w Polityczno-Strategicznej Dyrektywie Obronnej Rzeczypospolitej Polskiej oraz
Strategii Rozwoju Systemu Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, realizującej
długo- i średniookresową strategię rozwoju kraju.
154. Weryfikacja ustaleń zawartych w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej
Polskiej oraz wypracowanie propozycji jej aktualizacji, odbywać się
będzie między innymi w ramach Strategicznych Przeglądów Bezpieczeństwa
Narodowego.
155. Niniejsza Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej zastępuje
strategię zatwierdzoną przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
13 listopada 2007 r.